12 ülkeden yasa dışı İsrail yerleşimlerine yaptırım kararı

Batı Şeria yerleşimlerinden gelen ürünlere 12 ülke ticaret yasağı hazırlıyor. Karar, E1 projesi ve yerleşimci şiddeti üzerinden İsrail'e baskıyı artırıyor.

Fransa, İngiltere, Kanada, Danimarka, İspanya, Finlandiya, İrlanda, İzlanda, Norveç, Polonya, Portekiz ve İsveç, işgal altındaki yerleşimlerle ticari bağı kesme yönünde aynı çizgide buluştu. Girişim, İsrail'e yönelik genel bir boykot olarak değil, uluslararası toplumun yasa dışı kabul ettiği Batı Şeria yerleşimlerinde üretilen mallara odaklanan bir önlem olarak sunuluyor.

On iki ülkeden ticaret freni

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, X hesabındaki açıklamasında ülkesinin aynı taahhüdü veren 11 ülkeyle birlikte hareket edeceğini bildirdi. Barrot, Batı Şeria'nın “patlamanın eşiğinde” olduğunu söyleyerek yerleşimlerin genişlemesi ve Filistinlilere yönelik şiddet konusunda uyarıda bulundu.

İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Londra'nın yerleşimlerden gelen tüm malların ithalatını yasaklayacağını açıkladı. Miliband'a göre yasak yalnızca ürünleri değil; yerleşimlerle bağlantılı finansman, inşaat, altyapı, emlak ve reklam hizmetlerinin bazılarını da kapsayacak.

Miliband, uygulamanın 6 ila 9 ay içinde başlayacağını söyledi; bu takvim, şirketlere tedarik zincirlerini ve sözleşmelerini gözden geçirme süresi bırakıyor. İngiliz bakan, hükümetinin Batı Şeria'nın bazı bölgelerinde Filistinlilere yönelik “etnik temizlik” yapıldığı görüşünde olduğunu belirterek sorumluluğu “yerleşimci teröristler”e yükledi.

E1 planı baskıyı artırdı

Kararın arka planında Doğu Kudüs yakınındaki E1 yerleşim projesi bulunuyor. Fransa Dışişleri Bakanlığı, son açıklamalarında bu projenin ilerletilmesi ve yerleşimci şiddetindeki artıştan duyulan kaygıyı öne çıkardı.

E1 planı, Doğu Kudüs ile Maale Adumim arasındaki bölgede yeni bir yerleşim alanı öngörüyor. Fransa ve İngiltere'nin de bulunduğu 6 ülke, ağustos ayında yaptıkları ortak açıklamada projenin Batı Şeria'nın coğrafi bütünlüğünü zayıflatacağını ve iki devletli çözüm ihtimalini tehlikeye atacağını savundu.

Paris'in ulusal düzeyde ilerlemesi, Avrupa Birliği içinde ortak karar alınamamasının ardından geldi. Fransız diplomatik kaynaklara göre bazı ülkeler AB çapında benzer bir düzenleme istedi, ancak gerekli çoğunluk sağlanamadı.

Bu ayrışma, Avrupa'nın İsrail politikasında tek ses üretmekte zorlandığını gösteriyor. Ulusal yasakların çoğalması halinde İsrail yerleşimleriyle bağlantılı firmalar farklı gümrük, hizmet ve finansman kurallarıyla karşılaşabilir.

İsrail ve Washington tepki verdi

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, yaptırım kararını “ciddi bir değerlendirme hatası” olarak nitelendirdi ve sorunların yaptırım yerine diyalogla çözülmesi gerektiğini söyledi. İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise İngiltere'nin İsrail Büyükelçisi'nin sınır dışı edilmesi çağrısında bulundu.

Washington da İngiltere'nin kararına mesafeli yaklaştı. ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İngiltere'nin egemen bir ülke olarak karar alma hakkı bulunduğunu, ancak ABD'nin de buna karşılık verme hakkı olduğunu söyledi.

Yeni adımlar, Batı Şeria'da yerleşimci şiddetinin yeniden yükseldiği bir döneme denk geliyor. Fransa, İngiltere, Kanada, Norveç ve Avustralya daha önce aşırı sağcı yerleşimciler ile onları desteklediği belirtilen bazı kişi ve kuruluşlara koordineli yaptırımlar uygulamıştı.

Önümüzdeki dönemde kararın etkisi üç koşula bağlı olacak. Eğer 12 ülke yasağı aynı takvim ve kapsamla uygularsa, yerleşim ürünlerinin Avrupa ve Kuzey Amerika pazarlarına erişimi daralır; bu İsrail'e yönelik diplomatik baskıyı artırırken, yerleşimlerle bağlantılı sektörlerde finansman ve lojistik maliyetlerini yükseltebilir.

Eğer AB içinde ortak çizgi oluşmazsa, karar daha parçalı bir ticaret rejimine dönüşür. Bu durumda küresel etkisi sınırlı kalabilir, ancak İsrail hükümeti ile bazı Batılı müttefikleri arasındaki siyasi gerilim ve şirketlerin uyum maliyetleri artmaya devam eder.

Üçüncü olasılık, E1 projesinin durdurulması veya yerleşimci şiddetinin azalmasıyla diplomatik baskının geçici olarak yumuşamasıdır. Böyle bir senaryoda ticaret yasağı yine de Batı Şeria yerleşimleriyle iş yapan şirketler için kalıcı bir uyum eşiği oluşturur.