100 milyar euroluk proje FCAS iptal edilmişti: Avrupa'da ortaya çıkan 6. nesil savaş uçağı krizi

Avrupa savaş uçağı planı, iki ülkenin FCAS’ı haziranda iptal etmesiyle Fransa, Almanya ve GCAP hattında ayrışma riskiyle karşılaştı.

Fransa kendi yeni nesil savaş uçağını geliştirme seçeneğine yaklaşırken Almanya’nın İngiltere, İtalya ve Japonya öncülüğündeki GCAP programına yönelmesi değerlendiriliyor. Savunma sanayisi yöneticileri, Avrupa’da üç ayrı altıncı nesil uçak programının sipariş ve maliyet dengesi açısından zor taşınacağını söylüyor.

FCAS kırığı Berlin’i sıkıştırıyor

Geleceğin Hava Muharebe Sistemi, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Almanya Başbakanı Friedrich Merz döneminde haziranda rafa kalktı. Program, 2018’den bu yana Paris ve Berlin’in ortak hava gücü projesi olarak yürütülüyordu.

Çöküşün merkezinde Fransa merkezli Dassault Aviation ile Almanya merkezli Airbus Defence and Space arasında liderlik ve iş paylaşımı anlaşmazlıkları vardı. Fransa’nın uçak gemilerine inebilecek daha küçük bir platform istemesi de tabloyu zorlaştırdı; Almanya’nın uçak gemisi bulunmuyor.

Motor tarafındaki bağ da geçen hafta zayıfladı. Fransız Safran, Almanya’nın MTU Aero Engines şirketiyle savaş uçağı motoru geliştirme çalışmalarını sona erdireceğini açıkladı.

600 uçaklık sipariş eşiği

Altıncı nesil savaş uçakları, yapay zekâ destekli görev sistemleri, gelişmiş görünmezlik kabiliyeti ve insanlı uçağa eşlik edecek drone sürüleri üzerine kuruluyor. Tempest ve ABD’nin F47 programı, bu teknoloji yarışının en görünür iki örneği olarak öne çıkıyor.

Programların sanayi açısından ayakta kalması için yüzlerce uçaklık sipariş gerekiyor. Sektörde yaklaşık 600 uçaklık bir sipariş defteri ekonomik eşik olarak anılıyor; Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’ne göre Fransa’nın hizmette 228 Rafale savaş uçağı bulunuyor.

Bu ölçek farkı, tek bir Avrupa ülkesinin yeni nesil uçak maliyetini tek başına taşımasını zorlaştırıyor. Mario Draghi’nin Avrupa’nın ABD ve Çin ile rekabet açığını kapatmak için savunmada ortak üretim ve teknoloji paylaşımı önermesi de bu nedenle gündemde kalıyor.

Dassault CEO’su Éric Trappier, geçen ay yeni nesil uçağın yalnızca Fransa tarafından veya başka ortaklarla geliştirilebileceğini söyledi. Trappier, bir teknoloji göstericisinin 2031 gibi erken bir tarihte uçmasını istiyor.

GCAP kapısı gecikme yaratabilir

Almanya için en somut seçeneklerden biri, Tempest uçağını geliştiren Küresel Muharebe Hava Programı’na katılmak. İngiltere, İtalya ve Japonya, program için Edgewing adlı ortak girişimi kurdu.

Kanada, Farnborough Havacılık Fuarı sırasında GCAP’ye gözlemci statüsüyle katıldı. Bu statü, gelecekte alım önceliği sağlayabilir; ancak çekirdek ortakların beklediği üretim istihdamı ve siyasi getiri aynı ölçüde paylaşılmıyor.

ADS CEO’su Kevin Craven, pahalı platformlarda garanti edilmiş siparişlerin büyük avantaj sağladığını belirtti. Craven, Avrupa ve NATO genelinde bu tür sistemlerde işbirliği ihtiyacının daha fazla kabul gördüğünü söyledi.

İtalya’nın GCAP’deki lider savunma şirketi Leonardo’nun CEO’su Lorenzo Mariani, Almanya’nın katılımını olumlu bir unsur olarak nitelendirdi. Mariani aynı zamanda yeni bir çekirdek ortağın programa dahil edilmesinin gecikme riski yaratabileceğini kabul etti.

Rolls-Royce CEO’su Tufan Erginbilgiç ise Almanya’nın katılımının GCAP’ye zarar vermesini beklemediğini söyledi. Erginbilgiç, daha fazla ülke ilgisinin program için daha geniş pazar anlamına geldiğini belirtti.

Almanya GCAP’ye çekirdek ortak olarak girerse, Avrupa’nın savunma bütçeleri daha büyük bir sipariş havuzuna bağlanabilir; bu, program şirketleri için ölçek yaratırken sektörde parçalanmayı azaltır. Ancak iş paylaşımı yeniden açılırsa, 2035 hedefi üzerindeki takvim baskısı artabilir.

Fransa tek başına ilerlerse Dassault için kontrol alanı genişler, fakat ihracat siparişleri ve gizlilik teknolojisi maliyetleri daha kritik hale gelir. Almanya üçüncü bir uçak hattı kurarsa Avrupa sanayisi aynı müşteriler için rekabet eder; küresel düzeyde ise ABD ve Asya programları karşısında maliyet avantajı daha da zorlaşır.