Suriye ile İsrail arasında kritik görüşme: Şeybani, Mossad şefiyle buluştu

Suriye, Ürdün'de İsrail heyetiyle yapılan ABD aracılı görüşmede 1974 ayrıştırma düzeninin yeniden işletilmesini istedi.

Şam'ın resmi açıklamasına göre Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, pazar günkü temasta Mossad şefi Roman Gofman ile bir araya geldi. Görüşmenin ana başlığı, İsrail saldırılarını durdurmaya dönük uygulanabilir mekanizmaların kurulması oldu.

Ürdün masasında iki talep

Suriye tarafı, İsrail'in Beşar Esad'ın 8 Aralık 2024'te iktidardan düşmesinden önce bulunduğu mevzilere dönmesini istedi. Şam ayrıca 1974 kuvvet ayrıştırma anlaşmasının eksiksiz biçimde yeniden uygulanmasını öncelik olarak sundu.

1974 düzenlemesi, Suriye ile İsrail arasında Golan hattındaki askeri ayrışmanın çerçevesini oluşturuyordu. Şam'ın bu belgeye dönüş talebi, son temasları yalnızca saldırıların durdurulması başlığından çıkarıp sınır güvenliği ve askeri konuşlanma düzenine bağlıyor.

Resmi açıklamaya göre Suriye, İsrail heyetine silahlı kuvvetlerini yeniden kurma ve geliştirme hakkını sınırlayan bir düzenlemeyi kabul etmeyeceğini bildirdi. Şam aynı mesajda, hangi ittifak ve ortaklıkları seçeceğine dışarıdan kısıtlama getirilmesini de reddetti.

Ebu El Duhur saldırısı

Görüşme, İsrail uçaklarının 18 Ağustos'ta İdlib yakınlarındaki Ebu El Duhur üssünü vurmasından sonra yapıldı. Üs, Türkiye sınırına yaklaşık 80 kilometre mesafede bulunuyor.

Tel Aviv yönetimi, saldırı öncesinde üste Türk askeri varlığı oluşturulmaya çalışıldığını ileri sürmüştü. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise saldırının Ankara'ya yönelik bir mesaj olduğunu söylemişti.

Şeybani, cumartesi günü yayımlanan bir röportajında, Ebu El Duhur saldırısından sonra İsrail ile yürütülen bütün temasların kesildiğini açıklamıştı. Ürdün'deki buluşma bu nedenle, kopan diplomatik kanalın ABD arabuluculuğunda yeniden denenmesi anlamına geliyor.

Şam'ın askeri hareket alanı

Suriye'nin görüşmede vurguladığı askeri yeniden yapılanma hakkı, yeni dönemde Şam'ın güvenlik aygıtını nasıl şekillendireceği sorusunu merkeze taşıyor. İsrail açısından aynı başlık, sınır hattında hangi kapasitenin tehdit sayılacağı tartışmasıyla bağlantılı.

Ankara boyutu da dosyanın dar bir Suriye-İsrail başlığı olarak kalmasını zorlaştırıyor. Ebu El Duhur'un Türkiye sınırına 80 kilometre uzaklıkta olması ve İsrail'in saldırıyı Ankara mesajıyla ilişkilendirmesi, görüşmelerin bölgesel güvenlik hesaplarına bağlandığını gösteriyor.

ABD arabuluculuğunun rolü, tarafların doğrudan anlaşma zemini bulmakta zorlandığı bir dosyada temas kanalı açmakla sınırlı görünüyor. Resmi açıklamalarda bağlayıcı bir mutabakat, takvim veya denetim mekanizması ilan edilmedi.

1974 düzeninin sınavı

Eğer taraflar 1974 çerçevesini yeniden işletme konusunda pratik adımlar belirlerse, sınır hattındaki askeri hareketlerin tanımı ve izlenmesi öne çıkacak. Bu yol, Suriye yönetimine güvenlik kurumlarını yeniden kurarken daha dar bir çatışma riskiyle hareket etme alanı açabilir.

Böyle bir mekanizma, bölgesel düzeyde Türkiye, İsrail ve Suriye arasındaki güvenlik hesaplarını daha öngörülebilir hale getirebilir. Küresel düzeyde etkisi ise doğrudan piyasa verilerinden çok, Doğu Akdeniz ve Levant hattındaki risk algısının azalması üzerinden okunur.

Eğer saldırılar sürer ve temaslar yeniden kesilirse, Şam'ın askeri yapılanma planları daha sert güvenlik tedbirleriyle iç içe geçebilir. Bu durumda İsrail'in sınır ötesi operasyonları, Suriye sahasında dış ortaklıklar ve üsler üzerindeki rekabeti daha görünür hale getirir.

Masadaki açık soru, tarafların saldırıları durduracak mekanizmaları kimin denetleyeceği ve hangi ihlalin görüşmeleri yeniden koparacağıdır. Şam'ın çekilme, 1974 anlaşması ve askeri egemenlik taleplerini aynı pakette tutması, sonraki temasların teknik olmaktan çok siyasi pazarlık niteliği taşıyacağını gösteriyor.