Trump çıkışı müzakereleri sarstı: İran heyeti salonu terk etti

Hürmüz Boğazı üzerinden tırmanan kriz, İsviçre’de yürütülen ABD-İran temaslarını gölgede bıraktı ve Trump yeni askeri saldırı tehdidinde bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance’in İranlı yetkililerle “geçici barış” çerçevesindeki ilk yüz yüze temasları sırasında, Tahran’a yönelik saldırıların yeniden başlayabileceğini açıkladı. İran tarafı ise Lübnan’daki gelişmeleri gerekçe göstererek boğazı tekrar kapattığını duyurdu.

İsviçre’de ilk temas, sahada yeni gerilim

Görüşmeler İsviçre’de, Katar’a ait Bürgenstock dağ tesislerinde ve Katarlı arabulucuların katılımıyla yapıldı. Bu buluşma, bir hafta önce üzerinde uzlaşılan mutabakat zaptının ardından gerçekleştirilen ilk resmi temas olarak kayda geçti.

Mutabakat zaptı iki temel hedefe dayanıyor: Hürmüz Boğazı’nın açılması ve İsrail’in mart ayında işgal ettiği Lübnan dahil bölgesel çatışmalarda ateşin kesilmesi. Metin ayrıca, sonraki aşamada İran’ın nükleer programı ve yaptırımların geleceği gibi başlıkları ele alacak 60 günlük bir müzakere takvimi öngörüyor.

Ancak İran, Washington’un Lübnan’daki çatışmaların durdurulmasına dair taahhütlerini yerine getirmediğini savunarak boğazı yeniden kapattığını ilan etti. İranlı yetkililer, pazar günkü toplantılarda nükleer dosya gibi “esas” konuların masaya gelmeyeceğini de kamuoyuna duyurdu.

Trump’tan sert mesajlar, İran heyeti toplantıyı terk etti

Trump, Truth Social’daki paylaşımında İran’ın Lübnan’daki müttefiki Hizbullah’a atıf yaparak, vekil güçlerin durdurulmasını istedi. Aksi halde “geçen haftadan çok daha sert” saldırı düzenleneceğini belirtti.

Fox News’in aktardığına göre Trump, verdiği bir röportajda Hürmüz Boğazı üzerinden daha da sert bir uyarıda bulundu ve boğazın kapatılması halinde İran’ın ağır sonuçlarla karşılaşacağını söyledi. Aynı haberde, ABD’nin su yolunun kontrolünü ele geçirebileceği yönünde bir tehdit ifadesi yer aldı.

İran basını, bu açıklamaların ardından İran heyetinin görüşmelerin yapıldığı salonu terk ettiğini bildirdi. Taraflar toplantı sırasında ortak bir fotoğraf da vermedi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin kısa süreliğine salona girerek arabuluculuk yapan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile tokalaşıp sarıldığı, ancak Vance ile temas kurmadığı aktarıldı. Vance ise gazetecilere, Trump’ın “İran halkıyla ilişkilerde yeni bir sayfa” açılmasını istediğini söyledi.

Deniz trafiği sinyal verdi, petrol fiyatları izleniyor

İran’ın “yeniden kapatma” duyurusu için ABD’li yetkililer itiraz ederek boğazın fiilen kapalı olduğu iddiasını reddetti. Bununla birlikte ticari gemi takip verileri, açıklamanın deniz trafiği üzerinde anında bir caydırıcı etki yarattığına işaret etti.

Duyurunun ardından, konum vericileri açık şekilde boğazdan yalnızca küçük bir tanker geçtiği bildirildi. Son günlerde trafiğin savaş öncesi seviyelere yaklaşmaya başlaması, bu ani düşüşü daha görünür kıldı.

İran’a yakın Fars Haber Ajansı, askeri kaynağa dayandırdığı haberinde, yeni bir bildirim yapılana kadar gemilere geçiş izni verilmeyeceğini yazdı. Savaş boyunca birçok denizcilik şirketi, İran’ın onayı olmadan bölgeden geçişin yüksek risk içerdiğini savunuyordu.

Enerji piyasaları açısından kritik soru, bu gelişmenin pazartesi açılışında petrol fiyatlarına nasıl yansıyacağı. Trump, geçen hafta mutabakatı kabul etmesinin gerekçelerinden birinin boğazın kapalı kalmasının petrol fiyatlarını yükselterek küresel ekonomiyi baskılaması olduğunu söylemişti; son bir haftada fiyatlar savaş döneminin en düşük seviyelerine gerilemişti.

Öte yandan İran, Lübnan cephesinde “kalıcı sakinleşme” ve vaat edilen ilk ekonomik kazanımlar sağlanmadan, nükleer programı da içerecek bir sonraki müzakere aşamasına geçmeyeceğini açıkladı. İran’ın beklentileri arasında yaptırımlarda muafiyetler ve dondurulmuş varlıkların bir bölümüne erişim yer alıyor; CNBC’ye göre Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da sürecin büyüme için zemin oluşturabileceğini söyledi.

Lübnan’da cuma günü yeni bir ateşkes ilan edilmiş olsa da çatışmaların bittiğine dair güçlü işaretler sınırlı kaldı. Marttan bu yana İsrail’in Hizbullah hedeflerine yönelik operasyonları nedeniyle 1 milyondan fazla kişinin yerinden edildiği, cumartesi günkü saldırılarda 20 kişinin öldüğü ve Lübnan ordusunun güneyde patlamamış 1.000-2.000 poundluk mühimmatı etkisizleştirmeyi sürdürdüğü bildirildi.

Önümüzdeki günlerde boğazın fiili durumu, İsviçre kanalının devam edip etmeyeceği ve 60 günlük müzakere takviminin nükleer başlıklara genişletilip genişletilemeyeceği izlenecek. Piyasalar tarafında ise deniz sigortası maliyetleri, tanker rotaları ve petrol fiyatlarındaki yön, krizin ekonomik etkisini belirleyecek.