Tıp dünyasında yeni dönem: Uzaktan ameliyat hayaldi gerçek oldu

IURES 2026 Kongresi'nde uzmanlar, robotik cerrahi için uzaktan ameliyat, tek kesi ve yapay zeka odaklı üç gelişme alanını anlattı.

Uluslararası Üroloji Araştırmaları Derneği'nin (IURES) düzenlediği kongrede açıklama yapan hekimler, teknolojiyi yalnızca ameliyat araçları üzerinden değerlendirmedi. Aktardıkları uygulamalar, prostatta şüpheli bölgenin görüntülenmesinden biyopsinin yönlendirilmesine, kanserli odağın tedavisinden cerrahi uzmanlığın başka merkezlere ulaştırılmasına kadar uzanan bir süreci kapsıyor.

IURES 2026 Kongre Başkanı Prof. Dr. Murat Binbay, robotik sistemlerle uzaktan müdahalenin, tek giriş noktasından ameliyatın ve yapay zekayla desteklenen karar araçlarının alanın gelişiminde belirleyici olacağını ifade etti. Binbay'ın değerlendirmesinde hastanın cerrahi deneyime erişimi ile ameliyat sonrasındaki iyileşme süreci ayrı başlıklar olarak öne çıktı.

Uzaktaki cerraha erişim ve tek kesi

Binbay'ın anlattığı telecerrahi yaklaşımında, ameliyatı yöneten hekim ile hasta farklı yerlerde bulunabiliyor. Cerrah, robotun konsolunu kullanarak başka bir kentte veya ülkede bulunan hastanın ameliyatına müdahale edebiliyor; böylece fiziksel mesafe, cerrahi uzmanlığın aktarılmasında aşılması hedeflenen bir sınır haline geliyor.

Bu yöntemin belirli merkezlerde uygulama aşamasına geçtiğini söyleyen Binbay, özellikle robotik ameliyat tecrübesine erişimin kısıtlı olduğu bölgeleri işaret etti. Onun çizdiği olası kullanım senaryosunda, deneyimli merkezlerle bağlantı kurulması halinde hastalar bulundukları yerde bu birikimden yararlanabilecek.

Tek port yaklaşımı ise cerrahın konumundan ziyade hastaya hangi yoldan müdahale edildiğiyle ilgili. Binbay, birden fazla giriş gerektiren robotik yöntemlerle karşılaştırıldığında tek kesi kullanılan uygulamanın dokular üzerindeki etkiyi ve ameliyat sonrasındaki ağrıyı azaltma, toparlanmayı hızlandırma potansiyeli taşıdığını söyledi.

Binbay, böbrek ile prostat kanserinin cerrahi tedavisini bu yöntemin kullanım alanları arasında gösterdi. Bazı hastaların ameliyatın yapıldığı gün hastaneden ayrılabildiğini belirtti; bu açıklama, her hastanın aynı sürede taburcu olacağına ilişkin bir sonuç olarak sunulmadı.

Robotik platformlardan kanser odağına

IURES 2026 Kongre Başkanı Prof. Dr. Burak Turna, yeni robotik platformların işlevini cerrahın hareketlerini daha hassas biçimde uygulamakla sınırlamadı. Turna'ya göre beşinci nesil sistemler, görüntülerin geliştirilmesi, dokunma hissine ilişkin geri bildirim ve ameliyat sırasında oluşan verilerin kullanılması açısından da olanaklar sunuyor.

Turna, yapay zeka ve robotik araçların prostat kanserindeki tümör bölgelerinin belirlenmesine katkı sağladığını ifade etti. İleri veri çözümleme yöntemlerinin robotik uygulamalara daha fazla dahil olacağı değerlendirmesini yaptı; bu, Turna'nın teknolojinin gelişim yönüne ilişkin öngörüsü.

Tedavinin kapsamı açısından ise Turna, fokal yöntemlerin tüm prostatı hedef almak yerine kanser bulunan bölgeye yöneldiğini anlattı. Amaç, hastalıklı dokuyu tedavi ederken prostatın sağlam kısımlarını ve yakınındaki önemli anatomik yapıları korumak.

Turna'nın bu yaklaşım için tarif ettiği hasta grubu, uygunluk değerlendirmesinden geçirilmiş, kanseri prostatla sınırlı kişilerden oluşuyor. Dolayısıyla açıklamasındaki temel sınır hasta seçimi: odaklanmış tedavi, bütün prostat kanseri vakalarına yönelik tek bir seçenek olarak tanımlanmıyor.

MR bulguları biyopsiye yön veriyor

IURES Başkanı Prof. Dr. Fatih Atuğ, tanı tarafında Multiparametrik Prostat MR yöntemini öne çıkardı. Atuğ'un açıklamasına göre farklı görüntüleme parametrelerini bir araya getiren inceleme, prostatın yapısını ve çevresini değerlendirerek kanser şüphesi bulunan bölgelerin yerini belirlemeye yardımcı oluyor.

Atuğ, radyasyon kullanılmayan bu incelemenin biyopsiyi şüpheli bölgeye yönlendirme ve ihtiyaç duyulmayan biyopsileri azaltma amacı taşıdığını söyledi. MR bulgularında kuşkulu bir odak saptandığında, MR-ultrason füzyon biyopsisi aracılığıyla doğrudan o bölgeden doku örneği alınabildiğini aktardı.

Atuğ'un tarif ettiği tanı sürecinde sonraki adım, görüntülemede saptanan şüpheli alanın hedeflenerek örneklenmesi. Bu yaklaşımın amacı kanseri yakalama olasılığını yükseltmek; tedavi tarafında ise Turna'nın vurguladığı hastalığın sınırlılığı ve hastanın yönteme uygunluğu, odaklanmış müdahalenin kapsamını belirliyor.