ÖTV’siz araç tebliği: Ehliyetsiz ortopediklere hak

Türkiye’de ortopedik engellilerin ÖTV’siz araç alımına erişimi genişledi. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı Gelir İdaresi Başkanlığı, 22 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete tebliğiyle, belirli koşulları sağlayan ortopedik engellilerin ÖTV istisnasından yararlanma usul ve esaslarını yeniden tanımladı.

Düzenlemenin ana sonucu, engel oranı yüzde 40 ve üzerinde olup engeli nedeniyle sürücü belgesi alamayan ortopedik engellilerin de ÖTV’siz araç alabilmesi oldu. Önceki uygulamada, engel oranı yüzde 90’ın altında olan ortopedik bireylerin ehliyet alamaması halinde istisnaya erişimi sınırlanabiliyordu. Yeni tebliğ, bu gruba yönelik erişim engelini kaldıran bir çerçeve kuruyor.

Bu değişiklik, Anayasa Mahkemesi’nin daha önce verdiği iptal kararının ardından geldi. Mahkeme, yüzde 90’ın altında engeli olan ortopedik kişilerin ehliyet alamaması durumunda ÖTV’siz araç alamamasını eşitlik ilkesine aykırı bulmuştu. Tebliğ, idarenin uygulamayı mahkeme kararına uyumlu hale getirme adımı olarak okunuyor.

İstisnanın kapsamı, araç türleri ve bedel eşiği üzerinden tanımlandı. Motor silindir hacmine bakılmaksızın, ÖTV ve diğer vergiler dahil bedeli 2 milyon 873 bin 900 TL’nin altında kalan belirli araçlar istisna kapsamına giriyor. Tebliğde binek otomobilin yanı sıra panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jip, steyşın vagon, eşya taşımaya mahsus van/panelvan/kamyonet/pick-up ve motosiklet gibi sınıflar sayıldı.

Uygulama tarafında, istisna kapsamında araç alan mükellefler ÖTV beyannamesi vermeye devam edecek. Ancak beyannamede vergi hesaplanmayacak; bu da işlemin kayıt ve denetim izini korurken vergi tahakkukunu sıfırlayan bir mekanizma kuruyor. Kurumlar açısından bu yapı, istisna kullanımının izlenmesi ve suistimal riskinin kontrolü için beyan düzenini sürdürürken, hak sahipliği koşullarının doğrulanmasını kritik hale getiriyor.

Düzenleme, engelli bireylerin ulaşım ihtiyacına dönük sosyal politika hedefiyle vergi uygulamasını birleştiriyor. Aynı zamanda, istisna kapsamının genişlemesi nedeniyle otomotiv satış kanalları, bayi süreçleri ve vergi uyum kontrollerinde yeni bir operasyonel yük doğurabilir. Kurumlar, hak sahipliği belgeleri, araç bedeli eşiği ve araç sınıflandırması gibi başlıklarda hata riskini azaltmak için süreçlerini güncellemek zorunda kalabilir.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Düzenleme, Anayasa Mahkemesi kararına uyum üzerinden idarenin hukuki riskini azaltabilir ve eşitlik ilkesine ilişkin tartışmaları sınırlayabilir. İstisna kapsamının genişlemesi, vergi harcaması kalemleri üzerinden bütçe izleme ve raporlama ihtiyacını artırabilir.

Sektör Etkisi: Otomotiv bayileri ve finansman sağlayıcıları, hak sahipliği doğrulaması ve araç bedeli eşiği kontrolü için süreçlerini güncellemek zorunda kalabilir. Araç sınıfları geniş tutulduğu için ürün karması ve stok planlaması, istisna talebine duyarlı hale gelebilir.

Piyasa Etkisi: İstisna, belirli fiyat bandındaki araçlara talebi kaydırarak segment bazlı satış dağılımını etkileyebilir. Vergi tahakkuku yerine beyanın sürmesi, uyum ve denetim kanalıyla işlem maliyetlerini ve zamanlamayı piyasada belirleyici bir unsur haline getirebilir.