Öğrenci affına yönelik düzenlemeleri içeren teklif TBMM'de kabul edildi

Yükseköğretim Kanunu, öğrenci affı ve ağır etik yaptırımlarla üniversitelerde kayıt, denetim ve akademik disiplin kurallarını yeniledi.

TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilen düzenleme, yükseköğretim sisteminde hem öğrencilerin dönüş hakkını hem de kurumların mali ve akademik sorumluluklarını yeniden tanımlıyor. Kanun, ilişiği kesilen öğrencilerden vakıf üniversitelerine, sahte diploma düzenleyenlerden akademik metin yazdıranlara kadar geniş bir alanı kapsıyor.

4 aylık af takvimi

Düzenleme, hazırlık, intibak, ön lisans, lisans tamamlama, lisans ve lisansüstü aşamalarda üniversiteyle bağı kopan öğrencilere yeniden başvuru imkanı veriyor. Yürürlük tarihinden başlayarak 4 aylık sürede başvuranlar, belirlenen esaslara göre 2026-2027 eğitim öğretim yılında kayıtlı oldukları alana dönebilecek.

Kapsam dışı bırakılanlar için suç ve güvenlik temelli sınırlar çizildi. Terör, kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti, sahte belgeyle kayıt ve Milli Güvenlik Kurulu kararlarına konu yapılara üyelik veya iltisak bu haktan yararlanmayı engelleyecek.

Af hakkını kullanan öğrenciler için yalnızca eski programa dönüş yolu açık olmayacak. Kanun, yatay geçiş imkanı ile Anadolu, Ankara, Atatürk ve İstanbul üniversitelerindeki açık öğretim programlarına geçiş seçeneğini de düzenliyor.

Vakıf üniversitelerinde devir riski

Vakıf yükseköğretim kurumları için mali zayıflama artık yalnızca idari uyarı başlığı altında kalmayacak. Eğitim faaliyetini sürdüremeyecek hale gelen kurumların faaliyet izni kaldırılabilecek; öğrenciler garantör üniversiteye veya YÖK'ün belirleyeceği aynı ildeki bir devlet üniversitesine aktarılacak.

Devralan kurumun maliyeti öğrenci ücretleri ve teminat hesabından karşılaması öngörülüyor. Kanun, bu süreçte kamu kaynağı kullanılmamasını hükme bağlayarak mali yükün bütçeye taşınmasını sınırlıyor.

Tıp fakültesi açmış ancak kendi hastanesini henüz tamamlamamış vakıf üniversiteleri için ayrı bir geçiş süresi tanındı. Bu kurumlara hastane inşaatını bitirme veya devir işlemlerini tamamlama amacıyla 30 ay ek süre verilecek; şartları sağlayamayanların öğrencileri devlet ya da garantör üniversitelere yönlendirilecek.

Etik ihlalde ihraç yaptırımı

Akademik üretimde başkasına tez, makale, kitap veya proje hazırlatma fiili, meslekten çıkarma ve unvan kaybı yaptırımına bağlandı. Bu yolla ön lisans, lisans, lisansüstü, doçentlik veya profesörlük unvanı alan kişiler üniversite öğretim mesleğinden çıkarılacak ve elde ettikleri unvanlar geri alınacak.

Metinleri başkası adına hazırlayan veya bu sürece aracılık edenler için 5 bin günden 20 bin güne kadar adli para cezası uygulanacak. Türkiye'de mevzuata aykırı biçimde üniversite veya yükseköğretim programı açanlar ile yabancı kurum adına izinsiz eğitim verenler için 2 yıldan 4 yıla kadar hapis ve para cezası öngörülüyor.

Sahte diploma, mezuniyet belgesi veya sertifika düzenleyenler ise Türk Ceza Kanunu kapsamındaki resmi belgede sahtecilik hükümleriyle yargılanacak. Bu başlık, diploma piyasası, denklik işlemleri ve insan kaynakları kontrolleri açısından üniversite dışındaki kurumları da ilgilendiriyor.

Devlet üniversitelerinde görev yapmış 67 yaşını dolduran tıp ve diş hekimliği uzmanları, ihtiyaç halinde sözleşmeli olarak 3 yıl içinde yeniden üniversitelere dönebilecek. Yaş haddine yaklaşan öğretim üyeleri de üniversite talebi ve YÖK onayıyla 75 yaşı aşmamak üzere ikişer yıllık sözleşmelerle çalışabilecek.

Disiplin soruşturmalarında Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda savunma güvencesi yeniden yazıldı. Hakkında işlem başlatılan kişiye iddialar açık biçimde bildirilecek, savunma için en az 7 gün süre tanınacak ve savunma öncesi dosyayı inceleme hakkı verilecek.

Kanun, devlet üniversitelerinin Cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında kampüs, akademik birim veya program açabilmesine de izin veriyor. Birden fazla üniversite teknoloji geliştirme bölgelerinde ortak ofis kurabilecek, buluşların ticarileşmesi için şirketlerle ortaklık yapabilecek ve üniversite hastanelerinin gayrisafi hasılatının yüzde 2,5'i bilimsel araştırma projelerine ayrılacak.

Eğer öğrenci affına başvurular yoğunlaşırsa, üniversiteler için ders planlaması, kontenjan yönetimi ve açık öğretim kapasitesi kısa sürede baskı görebilir. Başvuru sınırlı kalırsa etki daha çok bireysel dönüşlerde ve idari dosya yükünde hissedilecek.

Vakıf üniversiteleri açısından belirleyici sınav mali yapı ve hastane yükümlülükleri olacak. Mali sorunlar büyürse devir mekanizması öğrenciyi korumaya çalışırken sektörde güven ve sermaye yeterliliği tartışmasını artırabilir; şartların zamanında sağlanması halinde düzenleme daha çok caydırıcı denetim işlevi görecek.