Nijer yönetimi Fransa’yı suçladı: “Darbe girişiminin arkasında Macron var”

Nijer isyanı, Niamey’de Base 101’e saldırıyla başlayıp saray çevresine yayıldı; yönetim Fransa’yı suçladı, Paris reddetti.

Olay, General Abdourahamane Tchiani’nin 2023’te seçilmiş Cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum’u devirerek iktidara gelmesinden sonra ordunun içinden gelen en görünür meydan okumalardan biri oldu. Nijer devlet medyasına göre yüzlerce asker kalkışmaya katıldı; çatışmalarda onlarca kişi öldü veya gözaltına alındı.

Base 101’den saraya yayılan çatışma

Yetkililerin aktardığına göre silahlı grup, 29 Ağustos’ta gece yarısından kısa süre sonra Niamey’deki uluslararası havaalanı kompleksi içinde yer alan Base 101’i hedef aldı. Aynı açıklamalara göre bazı askerler silah arkadaşlarını alıkoydu ve başkentin hassas bölgelerine ateş açtı.

Çatışma daha sonra cumhurbaşkanlığı sarayı çevresine sıçradı. Başkentte saatler boyunca silah sesleri ve patlamalar duyulurken, devlet televizyonunun yayını kısa süreli kesildi.

Ordu kalkışmayı Rusya’nın Sahel’deki paramiliter yapılanması Africa Corps’un desteğiyle bastırdı. Bu destek, Niamey yönetiminin 2023 darbesinden sonra güvenlik alanında Moskova’ya daha fazla yaslandığı bir döneme denk geldi.

Paris suçlamayı reddediyor

Hükümet sözcüsü Soumana Boubacar, devlet televizyonunda okunan açıklamada saldırının Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yönetiminin öncülük ettiği “geniş bir işbirliği ağı” tarafından planlandığını ileri sürdü. Bakanlar Kurulu da saldırıyla bağlantılı deliller toplandığını ve konunun uluslararası yargıya taşınabileceğini bildirdi, ancak delillerin içeriğini açıklamadı.

Nijer yönetimi ayrıca bazı Batı Afrika ülkelerini ve Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’nu kalkışmayla bağlantılı olmakla suçladı. Suçlanan ülkelerden Benin iddiayı reddetti; Niamey ise Rusya, Cezayir, Burkina Faso ve Mali’ye destekleri için teşekkür etti.

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris’in böyle bir operasyon planlamadığını ve bunu yürütecek bir araca sahip olmadığını söyledi. Barrot, suçlamayı Fransa’nın sorumlu olmadığı bir olay için hedef gösterilmesi olarak niteledi.

İki ülke arasındaki kopuş, 2023 darbesinden sonra hızlandı. Nijer yaklaşık 1.500 Fransız askerinin ülkeden ayrılmasını istedi, Fransız büyükelçisini sınır dışı etti, çok sayıda askeri anlaşmayı iptal etti ve Fransa merkezli iki devlet destekli yayın kuruluşunun faaliyetlerini askıya aldı.

Sahel’de eski bağlar çözülüyor

Nijer’deki gerilim, Fransa’nın Mali, Burkina Faso ve Nijer’deki darbelerden sonra Sahel’de kaybettiği siyasi ve askeri alanın parçası. Bu üç ülkedeki askeri yönetimler, Paris’in güvenlik politikalarını eleştirirken Rusya ile daha yakın ilişkiler kurdu.

Fransa karşıtlığı, Tchiani yönetiminin meşruiyet anlatısında da merkezi bir yer tutuyor. İlişkilerdeki yük yalnızca son yılların diplomatik krizlerinden oluşmuyor; Fransa’nın 1,9 bin’da başlayan askeri harekatı sırasında ağır şiddet, toplu infaz ve yerleşimlerin yok edilmesiyle suçlanması tarihsel hafızayı canlı tutuyor.

Nijer 1900’de Fransız sömürge imparatorluğunun parçası haline geldi ve 1960’ta bağımsızlığını kazandı. Bağımsızlıktan sonra Paris’in iç siyaset ve ekonomik tercihler üzerindeki etkisine ilişkin tartışmalar sürdü; son yıllarda kaynak gelirleri ve tazminat talepleri yeniden gündeme taşındı.

ACLED verileri baskıyı gösteriyor

Armed Conflict Location & Event Data Batı Afrika kıdemli analisti Henri Nsaibia’ya göre ordu iç tehditlere daha fazla kaynak ayırırsa, IŞİD ve El Kaide bağlantılı gruplara karşı kapasitesi zayıflayabilir. Bu değerlendirme, başkentteki kalkışmanın yalnızca siyasi değil, operasyonel bir risk de yarattığını gösteriyor.

ACLED verilerine göre Tchiani’nin iktidara gelmesinden bu yana Nijer’de 1.400’den fazla şiddet olayında yaklaşık 6.000 kişi öldü. Önceki üç yılda 1.300’den fazla olayda yaklaşık 3.200 ölüm kaydedilmişti; bu karşılaştırma, olay sayısındaki sınırlı artışa karşın can kaybının daha ağırlaştığını gösteriyor.

Nsaibia, Nijer’deki şiddetin Mali ve Burkina Faso’dakinden düşük kaldığını, ancak ülkenin daha geniş bir silahlı tehdit yelpazesiyle karşı karşıya bulunduğunu belirtiyor. Bu tablo, başkentteki güvenlik açığı ile sınır bölgelerindeki cihatçı saldırıların aynı anda yönetilmesini zorlaştırıyor.

Eğer ordu iç disiplinini korur ve operasyonel odağını sınır bölgelerinde tutarsa, Niamey yönetimi Rusya destekli güvenlik modelini sürdürmeye çalışacaktır; bu durumda bölgesel güvenlik dengesi daha fazla Moskova eksenli ilerler. Eğer tasfiyeler ve karşı suçlamalar ordu kaynaklarını başkente bağlarsa, Tchiani yönetiminin hareket alanı daralır, Sahel’deki güvenlik ortaklıkları daha kırılgan hale gelir ve ECOWAS ile diplomatik gerilim yeniden tırmanabilir.