NATO Zirvesi'ndeki silah hediyesi tartışması: Tarihten örnekler

Ankara’daki iki günlük NATO Zirvesi’nin ardından ülkelerine dönmek üzere hazırlanan bazı liderler, kendilerine verilen veda hediyelerinin içeriğini kontrol ettiğinde beklemedikleri bir durumla karşılaştı.

Euronews'in haberine göre, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve bazı hükümet başkanları, bordo renkli ve siyah keçe kaplı özel ahşap kutuları açtıklarında, sinema dünyasında "Kirli Harry" karakteriyle özdeşleşen .357 Magnum revolverin Türkiye üretimi benzeriyle karşılaştı.

Söz konusu hediye, bazı liderlerin ekiplerinde endişeye neden oldu. Belçika Başbakanı Bart De Wever'ın ekibi, Brüksel Havalimanı'na inişin ardından kağıt torba içindeki özel yapım krom silah kutusunu fark ederek kutunun fotoğrafını çekti.

Güvenlik ekiplerinin dikkatini çeken asıl unsur ise kutunun içinde altı adet gerçek merminin de bulunması oldu.

Silah ve mühimmatın devlet başkanlarının uçuşlarında taşınmasına ilişkin güvenlik prosedürleri nedeniyle durum diplomatik ve güvenlik açısından krize dönüştü.

Liderlere verilen silahın arkasındaki mesaj

Sosyal medyada kısa sürede yayılan olay, bazı çevrelerde Türkiye’nin NATO müttefiklerine yönelik beklenmedik ve tartışmalı bir hediye tercihi yaptığı yorumlarına neden oldu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın NATO liderlerine hediye ettiği "Gümüşay .357 Magnum" isimli silahın, 1990’lı yıllarda Gümüşhane’de faaliyet gösteren ve daha sonra kapanan bir üretici tarafından geliştirildiği, kalan stoklarının ise Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) envanterine alındığı belirtildi.

Altıpatlar olarak bilinen toplu tabancaların, alıcının ismi işlenerek Türk bayrağı ve NATO amblemiyle süslenmiş özel kutular içinde sunulduğu aktarıldı.

Türkiye’nin son yıllarda hafif silah ihracatında önemli bir noktaya geldiği belirtilirken, söz konusu hediyelerin savunma sanayisi açısından tanıtım niteliği taşıdığı ifade edildi.

Erdoğan’ın liderlere ayrıca İngilizce kaleme alınan "The Politics of Courage: Erdoğan and the Rise of Türkiye" (Cesaretin Politikası: Erdoğan ve Türkiye'nin Yükselişi) isimli biyografi kitabı, imzalı bir dolma kalem ve kişisel mektup da verdiği kaydedildi.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, hediyelerin verildiğini doğrularken, konuya ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapmadı.

Diplomaside silah hediyesi geleneği

Modern dünyada sıra dışı görünse de devlet başkanlarına iyi niyet göstergesi ya da ticari hamle amacıyla işlemeli ateşli silah hediye edilmesi, diplomasi tarihindeki eski geleneklerden biri olarak biliniyor.

Bu geleneğin kökeni, Avrupa aristokrasisinde kralların müttefik subaylara üzerinde "Ex Dono Regis" (Kralın hediyesidir) ibaresi bulunan tören kılıçları armağan etmesine dayanıyor.

Ünlü silah üreticisi Samuel Colt, 1850'li yıllarda Avrupa ve Osmanlı İmparatorluğu ziyaretleri sırasında Osmanlı Sultanı Abdülmecid I’e altın kakmalı ve özel işlemeli bir revolver hediye etti.

Colt’un, Rusların da bu silahlardan satın aldığını ima etmesi üzerine Abdülmecid’in 5 bin adet sipariş verdiği aktarılıyor.

Colt, benzer bir yöntemi Kırım Savaşı sırasında Rus Çarı Nicholas I’e de uyguladı. Üzerinde Amerikan motifleri bulunan altın işlemeli silahlar sunan Colt, o dönemde savaşın iki tarafına da silah satışı yapıyordu.

Colt’un rakibi Oliver Winchester da ABD’de benzer bir pazarlama hamlesi gerçekleştirdi. Winchester, altın kaplama ve işlemeli bir Henry tüfeğini dönemin ABD Başkanı Abraham Lincoln’e sunarak savaş dönemi ihalelerinde avantaj sağlamaya çalıştı.

Tarih boyunca Theodore Roosevelt, Ulysses S. Grant, Grover Cleveland ve John F. Kennedy gibi birçok ABD başkanının da vatandaşlardan, üreticilerden ve gazilerden işlemeli silah hediyeleri aldığı biliniyor.

Kennedy’ye verilen silahın seri numarasının ise İkinci Dünya Savaşı’nda görev yaptığı devriye botuna atıfla "PT109" olarak belirlendiği aktarıldı.

Sembolik güç gösterisi

Bu uygulama zamanla da yok olmadı. 1959 yılında Sovyet lideri Nikita Kruşçev, bir komünist lider olarak ABD toprağına ayak bastığı ilk tarihi ziyarette, Başkan Dwight Eisenhower ve Savunma Bakanı Neil McElroy için İjevsk silah fabrikasında özel olarak üretilmiş, altın ve gümüş av sahneleriyle bezeli bir çift av tüfeğini bizzat hediye etmişti. Bu silahlar Soğuk Savaş'ın en gerilimli döneminde gümrükten sorunsuzca geçmişti.

Çok yakın bir tarihte, 2019 yılında da Çekya Başbakanı Andrej Babiš, ABD Başkanı Donald Trump’a doğum yılına özel olarak işlenmiş, altın kaplama, sınırlı üretim bir CZ 75 tabanca hediye etmişti.

Üretici firma Ceská zbrojovka, buluşmanın hemen ardından Instagram'da "Ürünümüzün Çek Cumhuriyeti'nin ABD başkanına devlet hediyesi olarak seçilmesinden gurur duyuyoruz" paylaşımı yapmıştı.

Bu tarz hediyeler bazen kazalara da yol açabiliyor. Aralık 2022'de Polonya Emniyet Müdürü Jarosław Szymczyk, Ukrayna ziyareti dönüşünde kendisine hediye edilen bir tanksavar roketatarını ofisine getirmiş, cihazın içeride patlaması sonucu kendisi hafif yaralanırken Varşova'daki emniyet genel müdürlüğü binasında büyük hasar meydana gelmişti.

Kılıç verme geleneği de halen sürüyor; Mart 2025'te Kral Üçüncü Charles, Trump'ın ilhak tehditlerine karşı Kanada egemenliğinin bir simgesi olarak Buckingham Sarayı'nda Kanada Kara Asa Muhafızı'na kraliyet armalı bir kılıç takdim etmişti.