Mehmet Uçum: Yeni anayasa 400 oyla kabul edilse bile referanduma sunulmalı

Yeni anayasa için referandum vurgusu güçlendi; Mehmet Uçum, sürecin 29. Dönem TBMM’de şekillenebileceğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, yeni anayasa tartışmasını Meclis çoğunluğu ile halkoylaması arasındaki meşruiyet ilişkisi üzerinden yeniden konumlandırdı. Uçum’a göre, yeni metin TBMM’de 400 veya daha fazla oyla kabul edilse bile yürürlüğe girmeden önce seçmenin onayına sunulmalı.

Referandum eşiği 400 oy

Mevcut Anayasa, anayasa değişikliklerinde 400 ve üzeri kabul oyunda zorunlu referandum aramıyor; Cumhurbaşkanı isterse metni halkoyuna götürebiliyor. Uçum, bu kuralın sınırlı anayasa değişiklikleri için uygulanabileceğini, ancak yeni anayasa yapımında aynı yolun demokratik meşruiyet tartışması doğuracağını savundu.

Uçum’un çerçevesinde yeni anayasa, mevcut metnin birkaç maddesini değiştiren teknik bir kanun değil, devlet ile millet arasındaki kurucu hukuk metni olarak ele alınıyor. Bu nedenle Meclis’in temsili iradesinin, referandumda halkın doğrudan onayıyla tamamlanması gerektiğini belirtti.

Başdanışman, 28. Yasama Dönemi’nde yeni anayasa hazırlığının tamamlanmasını güç gördüğünü ifade etti. Ona göre Türkiye, bu başlığı muhtemelen bir sonraki yasama döneminde, yani 29. Dönem TBMM eliyle sonuçlandırmaya çalışacak.

7595 bin sayılı Kanun hesabı

Uçum’un değerlendirmesi, Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair 7595 bin sayılı Kanun üzerinden yürüyen tartışmalarla birlikte geldi. Kanun teklifinin 367 milletvekilinin imzasıyla sunulduğunu, kabul oylamasında ise 467 milletvekilinin destek verdiğini aktardı.

Bu tabloyu Anayasa Mahkemesi ihtimali açısından da yorumlayan Uçum, soyut norm denetimi başvurusunu düşük olasılık olarak gördü. Anayasa’ya göre AYM’ye TBMM’de en çok üyeye sahip ilk iki parti veya 120 milletvekili başvurabiliyor.

Uçum, AK Parti’nin başvuru yapmayacağını, Yeni Parti yönetiminin de süreci desteklediğini belirterek ikinci parti kanalıyla başvuru beklemediğini söyledi. Hayır oyu veren milletvekili sayısını 87 olarak veren Uçum, bunların 56’sını reaksiyoner oy diye niteledi ve 120 imza eşiğinin yakalanmasını zor gördü.

Soyut norm denetimi için son tarihi 17 Ekim 2026 olarak işaret eden Uçum, somut norm denetimi yolunun teorik olarak her zaman açık olduğunu da ekledi. Ancak bu tür başvuruların zamanlaması ve sonuç alma ihtimali bakımından süreci belirleyici hale getirmesini beklemediğini ifade etti.

Dil ve infaz dosyası

Uçum, 7595 bin sayılı Kanun’un genel infaz talepleri için emsal sayılmaması gerektiğini savundu. Buna karşılık infaz sisteminde mağduru gözeten, mahkumlar açısından adil ve topluma kazandırmayı hedefleyen reform ihtiyacının gündemde kalabileceğini söyledi.

Cezaevlerindeki kalabalıklaşmanın yeni bir infaz düzenlemesini tartışmaya açabilecek pratik başlıklardan biri olduğunu belirtti. Ancak bu tartışmanın FETÖ ve diğer terör ya da suç örgütlerine alan açacak şekilde yürütülmesine karşı olduğunu ifade etti.

Uçum’un açıklamasında siyasi dil de ayrı bir başlık olarak yer aldı. Geçiş sürecinde devletle diyalog yürüten muhatapların terör ve şiddet siyasetini gayrimeşru gördüklerini açık biçimde ifade etmeleri gerektiğini söyledi.

Terör örgütü PKK lideri Abdullah Öcalan’ın fesih ve silah bırakma sürecindeki iradesine atıf yapan Uçum, bağlantılı unsurların silaha dönüş dilini terk ettiklerini göstermesi gerektiğini savundu. Bu yaklaşımın, toplumdaki güven arayışı ve endişelerin giderilmesi bakımından gerekli olduğunu belirtti.

Komisyon raporu Meclis’e kalıyor

Uçum, Meclis’teki komisyonun hazırladığı raporun ilerideki yasal düzenlemeler için referans belge işlevi görebileceğini söyledi. Raporun tüm önerilerinde uzlaşma sağlanamayabileceğini kabul etmekle birlikte, TBMM’de yeni düzenlemeleri teşvik edebileceği görüşünü dile getirdi.

Süreç 29. Dönem’e kalırsa anayasa gündemi, seçim sonrası Meclis aritmetiği ve referandum tasarımı üzerinden ilerleyecek. Daha dar kapsamlı bir anayasa değişikliği tercih edilirse 400 oy eşiği, Cumhurbaşkanı’nın halkoyuna gidip gitmeme kararını belirleyen ana ayrım olarak kalacak.

Uçum’un yaklaşımı, yeni anayasa dosyasında iki eşiği aynı anda öne çıkarıyor: Meclis’te geniş kabul ve sandıkta yüzde elli’den fazla seçmen onayı. Bu çerçevede bir sonraki aşama, siyasi partilerin yeni metin için takvim, yöntem ve referandum taahhüdünü nasıl kuracağı olacak.