Kan şekerini dengeleyip yaşlanmayı yavaşlatıyor: İşte Akdeniz tipi beslenmenin sırları

Uzman Diyetisyen Selahattin Dönmez, Akdeniz diyeti önerilerinde besin çeşitliliğini, evde yemek hazırlamayı, yürüyüşü ve uyku düzenini birlikte ele alıyor.

Dönmez’in sabah gazetesindeki köşe yazısında anlattığı yaklaşım, kilo vermek isteyenlere yalnızca tüketilecek gıdaların listesini sunmuyor. Öğünlerin zamanlaması, mutfakta yemek hazırlama alışkanlığı ve günlük hareket de önerilerin parçasını oluşturuyor; ancak yazıda bunların etkisini ölçen sayısal araştırma sonuçları bulunmuyor.

Dönmez’in sofrasında çeşitlilik öne çıkıyor

Dönmez, beslenmenin merkezine zeytinyağını, balığı, yumurtayı, kuruyemişleri ve baklagilleri yerleştiriyor. Bunlara mevsim belirtmeden taze meyveler ile sebzeleri ekliyor; böylece önerdiği menüyü tek bir gıda grubuyla sınırlamak yerine farklı besinleri birlikte ele alıyor.

Hayvansal ürünler bu çerçevenin dışında bırakılmıyor. Dönmez, süt ürünlerine, yağ oranı düşük kırmızı ete ve derisi çıkarılmış tavuk ile hindiye de yer verilmesini öneriyor; ancak bu gruplar için gram cinsinden porsiyon veya haftalık tüketim sıklığı belirtmiyor.

Tahıllar konusunda önerisi, tam tahıllı seçeneklerin miktarını sınırlı tutmak ve niteliğine dikkat etmek yönünde. Bununla birlikte, hangi ürünün hangi ölçüte göre seçileceği ve günlük tüketimin ne kadar olacağı yazıda açıklanmıyor; dolayısıyla öneri hesaplanmış bir menü niteliği taşımıyor.

Dönmez’in günlük tüketim önerileri arasında baharatlar, taze otlar, bal, kahve ve çay çeşitleri de bulunuyor. Bu ürünlerin miktarlarına ilişkin bir sınır paylaşılmaması, anlatılan beslenme çerçevesi ile kişiye özel bir uygulama planı arasındaki ayrımı koruyor.

Öğün saatlerinden ev mutfağına

Öğün düzeninde Dönmez, sabah kahvaltısını ve akşam yemeğinin erkene alınmasını öneriyor. Yemek zamanını açlık hissiyle ilişkilendiriyor; fakat belirli saatler, öğün sayısı ya da herkesin izlemesi gereken sabit bir takvim vermiyor.

Yemeklerin hazırlanışına ilişkin önerilerinde ev mutfağına ağırlık veriyor. Geleneksel yemeklerin evde yapılmasını, pişirme yöntemlerine dikkat edilmesini ve ailece dengeli sofralar kurulmasını tavsiye ederken, endüstriyel olarak hazırlanmış işlenmiş ürünlerin alışverişinden uzaklaşılmasını istiyor.

Yürüyüş ve düzenli uyku da Dönmez’in anlattığı yaklaşımın tamamlayıcı unsurları. Ancak yürüyüş için süre veya yoğunluk, uyku için de saat hedefi belirtilmiyor; bu başlıklar ölçülmüş bir programdan çok günlük alışkanlıklara yönelik genel öneriler olarak sunuluyor.

Sağlık iddialarında araştırma ayrıntısı eksik

Dönmez, Akdeniz tipi beslenmenin insülin direncini azaltabileceğini, kan şekeri kontrolünü destekleyebileceğini ve tip 2 diyabet riskini düşürebileceğini savunuyor. Kalp ve damar sağlığına ilişkin değerlendirmesinde ise omega 6 ile omega 3 arasındaki dengeyi, inflamasyonu ve HDL düzeyini birlikte ele alıyor.

Bu yararları açıklarken oleik asit, polifenoller, lif, protein ve dirençli nişastanın yanı sıra vitaminler ile minerallere işaret ediyor. B12 vitamini ve magnezyumu da anıyor; ancak yazıda bu maddelerin alınması gereken miktarları veya yeterliliğin nasıl değerlendirileceği yer almıyor.

Yaşlanmaya ilişkin bölümde Dönmez, DNA metilasyonu, IGF 1 ve mTOR üzerinden hücresel süreçlere uzanan iddialar ileri sürüyor. Ayrıca mitokondrilerin enerji üretiminin ve yeni mitokondri oluşumunun desteklendiğini belirtiyor; bu açıklamalara eşlik eden çalışma adı, tarih veya katılımcı bilgisi paylaşmıyor.

Bu nedenle yazı, söz konusu sağlık etkilerinin büyüklüğünü, hangi kişilerde görüldüğünü ya da ne kadar sürede ortaya çıktığını değerlendirmeye yetecek veri sunmuyor. Özellikle biyolojik yaşlanmanın yavaşlaması ve hücresel yenilenmeye ilişkin ifadeler, bağımsız biçimde doğrulanmış sonuçlar olarak değil, Dönmez’in değerlendirmeleri olarak okunmalı.

Önerilerin uygulanmasına ilişkin açık kalan başlıklar porsiyonlar, kişisel gereksinimler ve sağlık durumuna göre yapılacak uyarlamalar. Dönmez’in çizdiği çerçeve besin çeşitliliğini günlük alışkanlıklarla birleştiriyor; buna karşılık beklenen kilo değişimini, kan şekeri sonucunu veya yaşlanma üzerindeki etkiyi sayısallaştırmıyor.