İran’dan kritik Hürmüz adımı: Meclis komisyonu gemilerden geçiş ücreti alınmasını öngören maddeyi kabul etti

Hürmüz Boğazı tasarısı, İran Meclisi komisyonunda gemilerden hizmet ücreti alınmasını öngören 3. maddenin kabulüyle ilerledi.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü Hasan Kaşkavi, komisyonun bugünkü oturumda “Hürmüz Boğazı'nın Güvenliğinin ve Kalkınmasının Sağlanmasına Yönelik Stratejik Eylem Planı” üzerindeki incelemeyi sürdürdüğünü açıkladı. Kaşkavi'nin aktardığına göre önceki toplantıda ertelenen 3. madde bu kez komisyondan geçti.

Kabul edilen madde, boğazdan geçişine izin verilen ülkelerin gemilerinden bazı hizmetler için ücret tahsil edilmesini düzenliyor. Kaşkavi, denizcilik, çevre, özel durumlarda yakıt ikmali, sigorta, güvenlik ve boğazda sağlanan diğer hizmetleri bu kapsamda saydı.

Ücret maddesi komisyondan geçti

Tasarının kabul edilen hükmüne göre tahsilat İran riyaliyle veya Tahran'ın belirleyeceği başka bir para birimiyle yapılabilecek. Bu ifade, ücretlendirme mekanizmasının yalnızca hizmet kalemlerini değil, ödeme aracını da İran makamlarının tercihine bağladığını gösteriyor.

Kaşkavi, metinde Hürmüz Boğazı'na kıyısı bulunan ülkelerin haklarının dikkate alındığını söyledi. Sözcüye göre tasarı, uluslararası hukuk çerçevesinde deniz ulaşımı özgürlüğünü tanırken kıyı ülkelerinin güvenlik ve egemenlik haklarına saygı gösterilmesini de vurguluyor.

Bu denge, tasarının siyasi ağırlığını artırıyor. Metin, geçiş serbestisi ile kıyı devletlerinin güvenlik iddiaları arasında İran'ın kendi yorumunu kanun düzeyine taşıma girişimi olarak Meclis sürecine girmiş durumda.

Umman bildirisi referans gösterildi

Kaşkavi, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'nin kendine özgü kuralları ve koşulları bulunduğunu savundu. Bu çerçevede Umman'ın 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni kabul ettikten sonra yayımladığı siyasi bildiriyi örnek verdi.

Sözcünün aktarımına göre Umman, sözleşme hükümlerinin ulusal egemenliğini ve ulusal güvenliğini ihlal etmemesi gerektiğini o bildiride kayda geçirdi. İran tarafının bu örneği gündeme alması, tasarının yalnızca ücret tahsilatıyla sınırlı görülmediğini ortaya koyuyor.

Hürmüz Boğazı, enerji yükleri ve ticari deniz taşımacılığı açısından yakından izlenen bir geçiş hattı. Bu nedenle hizmet ücretleri, sigorta uygulamaları ve güvenlik gerekçeli denetimler nakliye şirketleri, enerji alıcıları ve bölge ülkeleri tarafından aynı dosyanın parçaları olarak değerlendirilebilir.

Meclis onay zinciri uzuyor

Komisyonda madde kabulü, tasarının yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. İran'da bir yasa teklifinin kanunlaşması için önce ilgili komisyon maddeleri tamamlıyor, ardından rapor Meclis Genel Kuruluna sunuluyor.

Genel Kurulda hem maddeler hem de metnin bütünü oylanıyor. Kabul edilirse dosya Anayasayı Koruyucular Konseyine gidiyor ve bu kurul metni anayasa ile İslami ölçütler bakımından inceliyor.

Konsey itiraz ederse metin yeniden Meclise dönüyor. Uzlaşmazlık sürerse Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi devreye girebiliyor; onaylanan son metin ise Cumhurbaşkanı tarafından yayımlandıktan sonra yürürlüğe giriyor.

Metin mevcut haliyle Genel Kuruldan geçer ve Konsey onayını alırsa, boğazdan geçişine izin verilen gemiler için yeni bir mali ve idari katman oluşur. Bu durumda küresel enerji ticaretinde ana etki, navlun, sigorta ve sözleşme maliyetlerine hizmet bedellerinin nasıl yansıtılacağı üzerinden izlenir.

Konsey tasarıya anayasal veya dini ölçütler nedeniyle itiraz ederse süreç uzar ve belirsizlik Meclis ile denetim kurumları arasındaki müzakereye taşınır. Böyle bir durumda İran açısından sonuç, boğaz üzerindeki düzenleme iddiasının yasalaşmasından çok iç hukukta şekillenme hızına bağlı olur.

Madde Genel Kurul aşamasında daraltılır ya da ödeme rejimi yumuşatılırsa sektör etkisi daha sınırlı kalabilir. Ana açık konu, ücretlerin hangi gemilere, hangi hizmet kalemleri üzerinden ve hangi para birimiyle uygulanacağıdır.