İran doğalgaz vanasını kapattı: Ankara'nın B planı ne?

İran, Türkiye’ye doğalgaz sevkiyatını durdurdu ve kesintinin ne kadar süreceği netleşmedi. Bloomberg’in aktardığı bu gelişme, kış aylarında talebin yükseldiği dönemde Türkiye’nin arz güvenliği ve kısa vadeli dengeleme kapasitesini yeniden gündeme taşıdı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile BOTAŞ henüz resmi bir açıklama yapmadı.

Yetkililerin verdiği bilgiye göre Türkiye’nin mevcut doğalgaz stokları, ani bir kesintiyi karşılayacak seviyede görülüyor. Bu çerçevede ilk savunma hattını yeraltı depolama tesisleri ile LNG tedarik esnekliği oluşturuyor. Silivri ve Tuz Gölü depolama sahalarının yüksek dolulukla çalıştığı biliniyor; bu da günlük çekiş kapasitesi üzerinden kısa süreli şokları yönetmeyi kolaylaştırıyor.

Kesintinin kaynağına dair kamuya açık bir teknik gerekçe paylaşılmadı. Ancak Türkiye-İran hattında geçmişte de benzer duruşlar yaşandı. Kış dönemlerinde İran’ın iç tüketiminin artması ve zaman zaman teknik arızalar, Tebriz-Ankara boru hattı üzerinden gelen akışta aksamalar yaratmıştı.

Türkiye ile İran arasındaki doğalgaz ticareti 1996’da imzalanan anlaşmaya dayanıyor ve sevkiyat Tebriz-Ankara hattından yapılıyor. Geçen yıl Türkiye, doğalgaz ihtiyacının yaklaşık %14’ünü İran’dan karşıladı. Bu pay, İran’ı önemli bir tedarikçi yaparken Türkiye’nin tek kaynağa bağlı olmadığını da gösteriyor.

Türkiye’nin kısa vadeli “B planı” ağırlıkla kaynak çeşitliliğine dayanıyor. Rusya’dan Mavi Akım ve TürkAkım üzerinden, Azerbaycan’dan ise TANAP üzerinden akışın sürdüğü belirtiliyor. Bu hatlar, toplam arzın büyük bölümünü taşıdığı için İran kaynaklı kesintinin sistem geneline etkisi, kesintinin süresi ve aynı anda başka bir arz daralması olup olmamasına bağlı kalacak.

LNG tarafında Türkiye son yıllarda ithalat altyapısını büyüttü ve spot LNG alımlarıyla boru gazı dengesini yönetebiliyor. Bu esneklik, özellikle kısa süreli kesintilerde depolardan çekiş ve LNG girişleriyle arz-talep dengesini korumaya yarıyor. Buna karşılık kesinti uzarsa, sanayi tüketiminde kısıntı tartışmaları ve maliyet kanalı üzerinden elektrik üretim maliyetleri gibi ikincil etkiler gündeme gelebilir.

Piyasalar açısından belirleyici değişken, kesintinin süresi ve bunun depolama çekiş hızına ve LNG tedarik takvimine nasıl yansıyacağı olacak. Kısa süreli bir teknik sorun senaryosunda etkiler sınırlı kalabilir. Uzayan bir kesinti ise ithalat kompozisyonunu daha pahalı kaynaklara kaydırarak maliyet baskısını artırabilir ve enerji yönetiminde daha sıkı dengeleme adımlarını zorunlu kılabilir.

Ülke Etkisi: Kesintinin uzaması, Türkiye’nin depolama ve LNG üzerinden dengeleme ihtiyacını artırabilir ve enerji yönetiminde kısa vadeli önlemleri gündeme getirebilir. Resmi açıklama gelmemesi, piyasanın belirsizlik primiyle fiyatlama yapmasına yol açabilir.

Sektör Etkisi: Gaz yoğun sektörlerde maliyetler, ithalatın daha fazla LNG’ye kaymasıyla değişebilir ve büyük tüketicilerde tüketim planlaması öne çıkabilir. Elektrik üretiminde gazın marjinal rolü nedeniyle yakıt maliyeti kanalı önem kazanabilir.

Piyasa Etkisi: Kesintinin süresi, spot LNG alımları ve depodan çekiş üzerinden ithalat faturasını etkileyebilir; bu da enerji şirketlerinin nakit akışı ve fiyatlama davranışlarına yansıyabilir. Belirsizlik, enerji kontratlarında ve ilgili riskten korunma işlemlerinde hacmi artırabilir.