İklim krizi alarmı: Ülkeler sözünü tutsa dahi dünya 2,6 derece ısınacak

UNEP, iklim taahhütleri eksiksiz uygulansa bile 2,1 bin'de ısınmanın 1,5 derece hedefini aşarak 2,6 dereceye ulaşabileceğini bildirdi.

Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı (UNEP), 2026 Emisyon Açığı Raporu'nda, yürürlükteki politikalar değişmezse yüzyıl sonundaki artışı 2,8 derece olarak hesaplıyor. Sanayileşme öncesindeki sıcaklık düzeyini esas alan bu iki senaryo, ülkelerin sözlerini yerine getirmesinin dahi mevcut hedefle aradaki farkı kapatmadığına işaret ediyor.

UNEP'nin değerlendirmesinde artık temel mesele, 1,5 derece sınırının hiç aşılmaması değil, aşımın büyüklüğünün ve süresinin kısıtlanması. Kurumun en elverişli senaryosunda sıcaklık artışı yüzyıl ortasında 1,7–1,8 dereceye çıkıyor; ardından 2,1 bin'de yeniden 1,5 derece düzeyine veya aşağısına iniyor.

Emisyon kesintileri gereken düzeyin gerisinde

Bu geri dönüş senaryosu, sera gazı salımlarında ulusal planların sunduğundan daha hızlı düşüş gerektiriyor. UNEP'nin hesaplamasında, 2025 baz alındığında küresel emisyonların 2030'da %18, 2035'te %45 ve 2040'ta %69 azaltılması gerekiyor; bu oranlar aynı senaryonun birbirini izleyen aşamalarını oluşturuyor.

Ulusal planların bütünüyle hayata geçirilmesi ise aynı başlangıç düzeyine göre 2030'da %5–8, 2035'te %11–15 düşüş sağlıyor. Dolayısıyla raporda iki ayrı eksik ortaya çıkıyor: açıklanan taahhütlerin uygulanması ve bu taahhütlerin daha yüksek azaltım gereksinimine göre güçlendirilmesi; yalnızca ilkini tamamlamak yeterli olmuyor.

UNEP, önceki rapora göre daha olumsuz hesaplanan sıcaklık görünümünü ABD'nin Paris İklim Anlaşması'ndan çekilmesine ve geçmiş emisyon verilerindeki revizyonlara bağlıyor. Kuruma göre ülkelerin geçen yıl ilettiği yeni taahhütler, projeksiyonları değiştirecek ölçekte bir iyileşme getirmedi.

Raporda ABD'nin 2025 emisyon artışı, elektrik tüketimindeki yükseliş ve kömür kullanımının yeniden büyümesiyle ilişkilendiriliyor. ABD için bildirilen 133 milyon ton karbondioksit eşdeğeri artış, emisyonları yükselen 124 ülkenin 189 milyon tonluk toplamının yaklaşık yüzde yetmiş'ini oluşturuyor; emisyonlarını düşüren 63 ülke bu toplama katılmadığından rakam küresel net değişimi göstermiyor.

Türkiye'nin hedefleri iki ayrı ölçekte

UNEP, Türkiye'yi mevcut politika çizgisinde 2030 taahhüdüne ulaşabilecek altı G20 üyesinden biri olarak değerlendiriyor. Aynı grupta Çin, Hindistan, Endonezya, Rusya ve Güney Afrika bulunuyor; ancak değerlendirme, ulusal hedefe erişmekle uzun vadeli azaltımın yeterliliğini birbirinden ayırıyor.

Kurum, Türkiye'nin 2035 taahhüdünü gereken iddia düzeyinin altında buluyor. Rapordaki hesaplamaya göre bu hedefin bütünüyle uygulanması, 2030 taahhüdünün eksiksiz gerçekleştirildiği duruma kıyasla yıllık emisyonlarda 51 milyon ton karbondioksit eşdeğeri azalma getiriyor; karşılaştırma bugünkü salımlarla değil, iki hedefin uygulanması arasında yapılıyor.

UNEP'nin 2035 hedefi hesabında Türkiye'nin kişi başına yıllık salımı 7,2 ton karbondioksit eşdeğeri. Raporda karşılaştırılan değerler Avrupa Birliği için 3,2 ton, Hindistan için 3,6 ton ve Çin için 9,3 ton; Türkiye bu ölçütte ilk ikisinin üzerinde, Çin'in altında yer alıyor.

Karbon gideriminde 320 milyar tonluk gereksinim

Raporun düşük sıcaklığa dönüş yolu, yalnızca yeni emisyonların azaltılmasına dayanmıyor. UNEP, en elverişli senaryonun gerçekleşmesi için yüzyıl boyunca yaklaşık 320 milyar ton karbondioksitin havadan alınarak kalıcı depolamaya aktarılması gerektiğini hesaplıyor; bu hacim, 2024 küresel karbondioksit salımının yaklaşık sekiz katına denk geliyor.

Kurum, gereken ölçekte karbon gideriminin maliyet, teknoloji ve toplumsal kabul bakımından güçlükler taşıdığını belirtiyor. Bu nedenle yüzyıl sonundaki 1,5 dereceye dönüş, yalnızca azaltım takvimine değil, birikmiş karbonu uzaklaştırma kapasitesinin geliştirilmesine de bağlı bir senaryo olarak sunuluyor.

UNEP'nin incelediği 220'yi aşkın politika değerlendirmesinde ise elektrik alanındaki iklim önlemleri ortalama yüzde 9 emisyon düşüşüyle ilişkilendiriliyor. Karbon vergilendirmesi ve emisyon ticareti dahil ekonomik düzenlemelerde farklı sektörler için yüzde 5–13 azalma bildiriliyor; kurum bu sonuçların belirli coğrafyalar, faaliyet alanları ve zaman aralıklarıyla sınırlı olduğunu vurguluyor.

UNEP'nin senaryolarında ülkeler yalnızca yürürlükteki politikaları korursa sıcaklık artışı 2,8 dereceye, açıkladıkları taahhütleri uygularsa 2,6 dereceye ulaşıyor. Daha düşük sıcaklık yolu için ise daha hızlı emisyon kesintileriyle kalıcı karbon depolamasının birlikte gerçekleşmesi gerekiyor; raporun işaret ettiği belirsizlik, başarılı önlemlerin ne ölçüde yaygınlaştırılabileceği ve karbon gideriminin gereken ölçeğe ulaşıp ulaşamayacağı.