Ermenistan’dan AB üyeliği adımı: Resmî başvuru hazırlığı başlıyor

Ermenistan AB başvurusu için hazırlık başlatacağını duyurdu; Paşinyan, iki aşamalı sürecin referanduma götürüleceğini söyledi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Pazartesi günü parlamentoda yaptığı konuşmada tam üyelik hedefi için yol haritası belirlediklerini açıkladı. Paşinyan'a göre Erivan önce Avrupa Birliği'ne resmi başvuru sunacak, ardından tam üyelik için halk oylaması yapılacak.

Paşinyan iki aşama çizdi

Başbakan, hazırlıkların yakında başlayacağını söyledi; takvim veya başvuru dosyasının içeriğine ilişkin tarih vermedi. Bu nedenle sürecin ilk somut eşiği, Erivan'ın AB'ye başvuru metnini ne zaman tamamlayacağı olacak.

Tam üyelik başvurusu, adaylık veya müzakere takvimi anlamına gelmiyor; AB kararları üye ülkelerin siyasi onayına ve kurumsal değerlendirmelere bağlı ilerliyor. Paşinyan'ın referandum vurgusu, hükümetin tam üyelik hedefini iç siyasi onaya bağlamayı planladığını ortaya koydu.

Moskova iki blok uyarısını yeniledi

Rusya, Ermenistan'ın AB ile derinleşen bağlarına uzun süredir itiraz ediyor. Moskova'nın pozisyonu, Batı kurumlarıyla daha yakın entegrasyonun Avrasya Ekonomik Birliği üyeliğiyle birlikte yürümeyeceği iddiasına dayanıyor.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Pazartesi günü yaptığı açıklamada iki yapının ticaret, sağlık ve gümrük kurallarının uyumlu olmadığını söyledi. Peskov, Türkiye'nin üyelik başvurusunun onlarca yıl sonra sonuçlanmamasını Ermenistan için örnek gösterdi.

Peskov, “Burada her zaman, başvuruları onlarca yıl önce sunulmuş ama bugün hâlâ aynı durumda olan Türkiye ve bazı diğer ülkelerin deneyimini akılda tutmamızı öneririm” diye konuştu. Açıklama, Erivan'ın Avrupa yönelimiyle Moskova'nın kurumsal bağları arasındaki gerilimin diplomatik dille yeniden kayda geçirilmesi anlamına geldi.

Karabağ sonrası güven kırıldı

Ermenistan, Avrasya Ekonomik Birliği üyesi olmayı sürdürüyor; Rusya'nın ülkede askeri üssü bulunuyor. Bu iki unsur, Moskova'nın Erivan üzerindeki güvenlik ve ticaret etkisinin hâlâ kurumsal kanallara sahip olduğunu gösteriyor.

İlişkilerdeki kırılma, Azerbaycan'ın zaferiyle sonuçlanan Dağlık Karabağ Savaşı sırasında Erivan'ın Rusya'dan beklediği askeri desteği alamadığını söylemesiyle derinleşti. Ermeni yönetiminin bu şikayeti, AB ile iş birliğini artıran siyasi zeminin parçası oldu.

Paşinyan, 2018'deki Kadife Devrimi ile iktidara geldi ve Haziran ayında yapılan seçimlerde yeniden başbakan seçildi. Bu çizgi, Paşinyan'ın AB liderleri ve Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy'i ağırladığı zirvenin ardından iç siyasette yeniden test edildi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de Ermenistan'ın AB ile yakınlaşmasını Ukrayna örneği üzerinden ele aldı. Putin, Kiev'in AB hedeflerinin Ukrayna senaryosunu başlattığını söyleyerek Paşinyan yönetimini uyarmıştı.

Üç rota masada

Eğer Erivan resmi başvuru hazırlığını tamamlar ve referandumdan destek alırsa, küresel ölçekte Güney Kafkasya'daki Batı-Rusya rekabeti yeni bir siyasi dosya kazanır. Ermenistan hükümeti, AB kurumlarıyla uyum başlıklarını öne çıkarır; bölgedeki ticaret ve lojistik çevreleri ise gümrük kurallarındaki olası ayrışmayı fiyatlamaya başlar.

Eğer Rusya ithalat kısıtlamaları ve siyasi uyarılarla baskıyı artırırsa, makro düzeyde risk ticaret akışları ve bölgesel yatırım iştahı üzerinden hissedilir. Erivan için maliyet, AB yol haritasını sürdürürken Avrasya Ekonomik Birliği bağlarını yönetmek; bölge şirketleri için maliyet ise farklı standartlara uyum sağlamak olur.

Eğer başvuru hazırlığı gecikir veya referandum siyasi tartışmaya dönüşürse, AB süreci iç meşruiyet testine sıkışır. Bu durumda Ermenistan hükümeti takvim baskısıyla karşılaşır; Güney Kafkasya'daki ulaşım, gümrük ve tarım ticareti aktörleri ise kuralların hangi yöne evrileceğini takip eder.

Ana belirsizlik, Ermenistan'ın AB başvurusunu hangi takvimle sunacağı ve referandumun hangi siyasi çerçevede yapılacağı. İkinci eşik, Moskova'nın ekonomik baskı araçlarını ne ölçüde kullanacağı ve Erivan'ın iki kurum arasında hukuki uyum sorunlarını nasıl yöneteceği.