Elektrik ve doğalgaza dev zam yolda: İşte beklenen oranlar

Türkiye’de elektrik ve doğalgaz tarifelerinde nisan ayından itibaren yeni bir fiyat ayarlaması gündemde. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın “nisanda enerji fiyatlarına yönelik değerlendirme yapılabilir” mesajı, karar sürecini EPDK ve BOTAŞ’a çevirdi. Ankara’daki sektör kaynakları, konut ve sanayi abonelerini kapsayacak bir artışın kısa süre içinde açıklanabileceğini aktarıyor.

Kulislerde konuşulan çerçeve, elektrik ve doğalgazda yüzde 20 ile yüzde 25 aralığında bir zam ihtimali. Elektrikte EPDK’nın haftalık kurul gündeminde tarife başlıkları öne çıkıyor. Doğalgazda ise BOTAŞ’ın ithalat maliyetleri ve iç piyasa dengeleri üzerinden yeni satış fiyatlarını belirlemesi bekleniyor. Bu süreç, hem hanehalkı faturalarını hem de sanayinin enerji maliyetlerini aynı anda etkileyebilecek bir düzenleme anlamına geliyor.

Elektrik tarafında sektörün işaret ettiği senaryoda, konut tarifesinde artışın yüzde 25’e, sanayi ve ticarethane tarifelerinde ise yüzde 20’ye yakınsaması konuşuluyor. Bu oranlar, son dönemde maliyet baskısı ve bütçe üzerindeki destek yükü tartışmalarıyla birlikte değerlendiriliyor. Tarife değişikliğiyle eş zamanlı olarak piyasa tasarımında teknik ayarların da masada olduğu belirtiliyor.

Teknik başlıklardan biri, elektrik piyasasında “piyasa takas fiyatı” (PTF) tavanı. 500 TL’ye yükseltilmesi. Bu tür bir değişiklik, spot piyasada oluşan fiyatların üst sınırını yukarı çekerek üretim ve tedarik zincirindeki fiyatlama davranışlarını etkileyebilir. Ayrıca dağıtım şirketlerinin abonelere sattığı her birim elektrikten aldığı payın yüzde 30-32 oranında artırılabileceği de sektör kaynaklarının gündeme getirdiği bir diğer başlık.

Doğalgazda fiyat ayarlamasını tetikleyen ana mekanizma, ithalat maliyetleri ve jeopolitik riskler. Orta Doğu’daki gerilim ve Brent petrol fiyatlarındaki hareketler, BOTAŞ’ın tedarik maliyetlerini doğrudan etkileyen kanallar arasında yer alıyor. Haziran 2023’ten bu yana fiyat ayarlamalarının enflasyon hedefleriyle uyumlu bir patikada yapıldığı vurgusu, yeni düzenlemenin de maliyet-fiyat dengesini yeniden kurma amacı taşıyabileceğine işaret ediyor.

Doğalgaz tarafında yalnızca fiyat artışı değil, sübvansiyonun hedeflenmesi de gündemde. “Çok tüketen çok öder” yaklaşımıyla kademeli tarife planı, yüksek tüketimli abonelerin daha düşük destek almasını veya destek dışına çıkmasını hedefliyor. Planlanan çerçevede yaklaşık 23 milyon konut abonesinden ilk etapta 2,5-3 milyon abonenin destek kapsamı dışına çıkarılması konuşuluyor.

Uygulama modelinde illerin aylık ortalama tüketim seviyeleri referans alınacak. Bu ortalamanın üzerinde tüketim yapan aboneler, doğalgazı sübvansiyonsuz fiyattan alacak. Bu yaklaşım, özellikle büyük metrekareli konutlarda yaşayan ve tüketimi yüksek olan hanelerde fatura artışını hızlandırabilecek bir mekanizma kuruyor.

Kararların zamanlaması açısından nisan ayı işaret ediliyor ve nihai çerçevenin kısa süre içinde kamuoyuna duyurulması bekleniyor. Kurumların atacağı adımlar, enerji maliyetleri üzerinden enflasyon görünümü, sanayi rekabetçiliği ve kamu maliyesi üzerindeki destek yükü gibi başlıklarda yakından izlenecek.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Tarife artışı ve kademeli sübvansiyon, kamu desteklerinin hedeflenmesini ve bütçe üzerindeki enerji sübvansiyonu baskısının yeniden dağılımını etkileyebilir. Hanehalkı faturaları üzerinden enflasyon sepetine yansıma kanalı izlenir.

Sektör Etkisi: Sanayi ve ticarethane tarifelerindeki olası artış, enerji yoğun sektörlerde maliyet yapısını ve fiyatlama davranışlarını etkileyebilir. PTF tavanı ve dağıtım payı gibi teknik ayarlar, tedarik ve perakende elektrik piyasasında gelir paylaşımını değiştirebilir.

Piyasa Etkisi: Enerji fiyat ayarlamaları, enflasyon beklentileri ve faiz patikası üzerinden tahvil ve kur piyasalarına aktarım kanalı oluşturabilir. BOTAŞ’ın maliyet-fiyat dengesi ve sübvansiyon tasarımı, kamu finansmanı algısı üzerinden risk primine yansıyabilir.