BM ilk kez kabul etti: Küresel ısınmada 1,5 derece hedefi resmen tarih oldu

1,5°C hedefi, UNEP raporuna göre artık aşılacak; en iyi rota bile ısınmayı bu yüzyılda yaklaşık 1,8°C'ye taşıyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın “Limiting Overshoot” raporu, ülkelerin mevcut ve olası iklim politikalarıyla Paris Anlaşması'nın en hassas sıcaklık eşiğini koruyamayacağını söylüyor. Rapora göre iyimser patika, küresel emisyonların gelecek on yılda yarıya düşmesini ve yüzyıl ortasında net sıfıra ulaşılmasını gerektiriyor.

Bu seviye, hükümetlerin bugün masaya koyduğu resmi taahhütlerin üzerinde kalıyor. UNEP, mevcut taahhütlerin dünyayı 2,1 bin'e kadar yaklaşık 2,5°C ısınma çizgisine yerleştirdiğini belirtiyor; bu, 1,8°C'lik en iyi senaryodan 0,7°C daha yüksek.

Paris çizgisi zorlanıyor

Paris İklim Anlaşması, 2015'te yaklaşık 200 ülkenin sıcaklık artışını endüstri öncesi döneme göre 2°C'nin altında tutma ve 1,5°C sınırı için çaba gösterme uzlaşısıyla kuruldu. Bu ikinci eşik, küçük ada devletleri ve iklim kırılganlığı yüksek ülkeler için müzakerelerin ana referanslarından biri oldu.

BM iklim toplantıları bu hedefi yıllarca siyasi bir çıpa olarak kullandı. 2021'de Glasgow'daki zirve “1,5°C'yi yaşatmak” mesajıyla yürüdü; geçen yıl Brezilya'daki toplantı da aynı eşiği erişilebilir tutma hedefiyle kapandı.

UNEP İcra Direktörü Inger Andersen, 1 Eylül'deki bilgilendirme toplantısında, “Evet, açıkça iklim konusunda ertelemeci davrandık” dedi. Andersen'in değerlendirmesi, raporun teknik sonucunu siyasi bir gecikme tespitiyle birleştiriyor.

0,1°C fark büyüyor

BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'ne göre 1,5°C'nin üzeri, iklim sisteminde devrilme noktalarının tetiklenme olasılığını artırıyor. IPCC, bu eşiğin ardından gelen her 0,1°C ek ısınmanın riski daha da yükselttiğini bildiriyor.

Araştırmacılar, 2024'te küresel ortalama sıcaklığın ilk kez endüstri öncesi düzeyin 1,5°C üzerine çıktığını aktarıyor. Hedefin değerlendirilmesinde kullanılan uzun dönemli ortalamanın ise bu on yıl bitmeden aynı sınırı geçmesi bekleniyor.

Raporun yazarlarından Andy Reisinger, Canberra'daki Avustralya Ulusal Üniversitesi'nde iklim araştırmacısı olarak çalışıyor. Reisinger, raporun bir BM kuruluşu tarafından 1,5°C aşımının artık açık biçimde ifade edilmesi açısından yeni bir eşik oluşturduğunu söyledi.

Karbon giderimi ölçek istiyor

UNEP'e göre sıcaklık artışı yaklaşık 1,8°C civarında durdurulabilirse, yüzyılın sonuna doğru ısınmayı yeniden 1,5°C'nin altına çekmek teorik olarak mümkün kalabilir. Bu rota, orman alanlarının genişlemesini ve atmosferdeki karbondioksiti yakalayıp kalıcı biçimde depolayan teknolojilerin büyümesini gerektiriyor.

Rapor, bu dönüşün ölçüsünü onlarca yıl boyunca her yıl onlarca milyar ton karbondioksitin atmosferden çekilmesi olarak tanımlıyor. Bu hacim, bugünkü karbondioksit giderme teknolojilerinin bugüne kadar sağladığı toplamın binlerce katına denk geliyor.

Bu nedenle iklim diplomasisinin odağı yalnızca emisyon azaltımından ibaret kalmıyor. Elektrik üretimi, ağır sanayi, ulaştırma ve tarım gibi yüksek emisyonlu sektörler için daha sıkı hedefler, daha pahalı sermaye ve daha yoğun raporlama baskısı aynı mekanizmanın parçaları haline gelebilir.

Eğer ülkeler resmi taahhütlerini değiştirmezse, UNEP'in 2,5°C rotası küresel ekonomi için daha yüksek uyum ihtiyacı ve daha sert iklim kayıpları anlamına gelebilir. Eğer emisyonlar gelecek on yılda yarıya iner ve karbon giderimi ölçeklenirse, 1,8°C civarında sınırlı bir aşım senaryosu enerji, sanayi ve finans sektörlerinde daha hızlı teknoloji değişimini öne çıkarır.

Ana belirsizlik, hükümetlerin yeni taahhütleri ne kadar hızla hukuki ve mali araçlara çevireceği. İkinci soru, karbon giderimi teknolojilerinin raporun tarif ettiği milyarlarca tonluk ölçeğe maliyet, enerji kullanımı ve kalıcı depolama güvenliği açısından yaklaşıp yaklaşamayacağı.