Bilim insanları açıkladı: Avrupa neden daha hızlı ısınıyor?

Fosil yakıtlardan kaynaklanan karbon kirliliğinin atmosferde daha fazla ısı hapsetmesi nedeniyle dünyanın her yerinde sıcaklıklar artıyor. Ancak Avrupa, diğer kıtalara kıyasla yaklaşık iki kat daha hızlı ısınıyor.

Bu hızlı ısınmanın sonuçları da giderek daha ölümcül hale geliyor. Bu yaz Avrupa'da sıcak hava dalgaları nedeniyle on binlerce kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor.

Peki Avrupa neden dünyanın diğer bölgelerinden daha hızlı ısınıyor?

Avrupa neden daha hızlı ısınıyor?

Kara parçalarının okyanuslara kıyasla daha az ısıyla ısınması nedeniyle tüm kıtalar denizlerden daha hızlı ısınıyor.

Ancak Avrupa'yı daha kırılgan hale getiren dört temel faktör bulunuyor: Değişen hava dolaşımı, Kuzey Kutbu'na yakınlık, kar örtüsündeki azalma ve hava kirliliğinin azalması.

Guardian'ın haberine göre Avrupa bugün, fosil yakıtların kitlesel olarak yakılmaya başlanmasından önceki döneme kıyasla 2,5 derece daha sıcak. Küresel ortalama sıcaklık artışı ise 1,4 derece seviyesinde.

1990'ların ortalarından bu yana Avrupa'da sıcaklıklar her on yılda ortalama 0,56 derece arttı. Bu oran Kuzey Amerika'da 0,42, Afrika'da 0,36, Güney Amerika'da ise 0,27 derece oldu.

Avrupa'nın hava dolaşımı nasıl değişti?

Atmosferin Avrupa üzerindeki dolaşımında yaşanan değişimler, yaz aylarında sıcak hava dalgalarının daha sık ve daha şiddetli görülmesine neden oluyor.

Haziran 2026'da yaşanan sıcak hava dalgası bunun en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Devasa bir sıcak hava kütlesi, durağan bir "ısı kubbesi" altında uzun süre hapsoldu.

Bilim insanları, küresel ısınmanın atmosferik dolaşımdaki değişimlere etkisini araştırmayı sürdürüyor. Ancak iki gelişme arasındaki bağlantının giderek daha güçlü hale geldiği değerlendiriliyor.

Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi'nden Dr. Samantha Burgess, konuya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:

“Son 40 yıl veya daha uzun bir dönemdeki eğilimlere baktığımızda, yüzey basıncı düzenlerinde ve atmosferik dolaşımın diğer göstergelerinde istatistiksel olarak anlamlı değişiklikler görüyoruz. Bu zaman ölçeğinde, söz konusu değişikliklerin doğal değişkenlikten ziyade iklim değişikliğiyle ilişkili olma ihtimali daha yüksek.”

Bu değişimde, Avrupa'nın hava durumunu güçlü biçimde etkileyen yüksek irtifa rüzgar sistemi jet akımının rol oynuyor olabileceği belirtiliyor.

Kuzey Kutbu neden önemli?

Kuzey Kutbu, gezegenin en hızlı ısınan bölgelerinden biri.

Bölgedeki beyaz buz örtüsü normalde güneş ışığının önemli bölümünü uzaya geri yansıtıyor. Ancak buzların erimesiyle daha koyu renkli okyanus yüzeyi ortaya çıkıyor. Bu yüzey daha fazla ısı emiyor ve sıcaklığın artması daha fazla buzun erimesine neden oluyor.

Böylece birbirini besleyen bir ısınma döngüsü oluşuyor.

Avrupa'nın önemli bir bölümünün Kuzey Kutbu'na görece yakın olması da kıtanın bu değişimlerden daha fazla etkilenmesine yol açıyor.

Avrupa'nın kar örtüsüne ne oldu?

Kar örtüsü de Avrupa'nın sıcaklık dengesi açısından önemli bir role sahip. Kar, güneş ışığını yansıtarak yüzeyin daha serin kalmasına yardımcı oluyor.

Ancak iklim krizinin etkisiyle Avrupa'da karla kaplı alanlar giderek küçülüyor.

Mart 2025'te Avrupa'daki kar örtüsü, 1991-2020 ortalamasının yaklaşık 1,3 milyon kilometrekare altında kaldı. Bu, ortalamaya kıyasla yüzde 31'lik düşüş anlamına geliyor.

Kaybedilen kar örtüsünün büyüklüğünün Fransa, İtalya, Almanya, İsviçre ve Avusturya'nın toplam yüzölçümüne yakın olduğu belirtiliyor.

Bu seviye, kayıtların tutulmaya başlandığı 1983'ten bu yana görülen üçüncü en düşük kar örtüsü oldu.

Hava kirliliğinin azalması sıcaklıkları neden etkiliyor?

Hava kirliliğinin azaltılması insan sağlığı açısından olumlu bir gelişme olsa da bunun sıcaklıklar üzerinde beklenmedik bir etkisi bulunuyor.

Hava kirliliğine neden olan parçacıklar, doğrudan veya bulut oluşumunu tetikleyerek güneş ışınlarının bir bölümünü yansıtabiliyor. Böylece güneşten gelen ısının bir kısmının yeryüzüne ulaşması engelleniyor.

Havadaki bu parçacıkların azalması ise daha az yansıma ve sera gazlarının hapsettiği daha fazla ısı anlamına geliyor.

Burgess, faktörlerin etkisinin mevsime göre değiştiğini belirterek, “Her bir faktörün önemi mevsimine göre değişiyor. Sonbaharda ve kışın Kuzey Kutbu'na yakınlık önem kazanırken 1970'lerin sonlarından bu yana süren dolaşım değişiklikleri yaz aylarında daha büyük istatistiksel önem taşıyor.” dedi.

Sonuçları neler?

Avrupa'nın daha hızlı ısınması, sıcak hava dalgalarının yanı sıra ölümlerin, orman yangınlarının ve kuraklıkların artmasına neden oluyor.

Fırtınalar, aşırı yağışlar ve seller de iklim sisteminde biriken fazladan ısı nedeniyle daha şiddetli hale geliyor.

Bunların tamamı Avrupa genelinde insanların yaşamlarını ve geçim kaynaklarını giderek daha fazla etkiliyor.

Sera gazı emisyonları net sıfır seviyesine ulaşana kadar iklim değişikliğinin Avrupa üzerindeki etkilerinin daha da ağırlaşması bekleniyor.