Doğum izni teklifi: Kalan izin hakkı geri geliyor

Türkiye’de doğum izni düzenlemesini genişletmeyi amaçlayan kanun teklifine, annelerin hak kaybını önlemeye dönük yeni bir ek madde eklendi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 28 Mart 2026’da yaptığı açıklamada, 24 haftalık doğum izni hedefiyle uyumlu bu ek maddenin, yürürlük tarihinden önce işe dönmek zorunda kalan anneleri kapsayacağını duyurdu.

Ek madde, 24 haftalık izin süresini tamamlamadan işine dönen annelerin, düzenleme yürürlüğe girdiğinde kullanamadıkları izin günlerini daha sonra kullanabilmesini öngörüyor. Böylece geçiş döneminde ortaya çıkabilecek “erken dönüş” kaynaklı hak kaybı azaltılmak isteniyor. Düzenleme, izin süresinin uzatılmasına ilişkin hedefin hayata geçmesi halinde, uygulamada eşitsizlik yaratabilecek bir boşluğu kapatmayı amaçlıyor.

Teklifin ana çerçevesi, doğum iznini 16 haftadan 24 haftaya çıkarmak ve babalık iznini 5 günden 10 güne yükseltmek üzerine kurulu. Bu değişiklikler, işgücü piyasasında ebeveynlik sorumluluklarının paylaşımını ve doğum sonrası bakım döneminin daha uzun planlanmasını doğrudan etkileyebilir. İşverenler açısından ise izin planlaması, geçici ikame ihtiyacı ve insan kaynakları süreçlerinde yeni bir takvim oluşması bekleniyor.

Düzenleme, biyolojik ebeveynlerle sınırlı kalmıyor. Koruyucu ailelere, 0-3 yaş arası evlat edinme süreçlerinde doğum iznine benzer bir izin hakkı tanınması hedefleniyor. Bu adım, erken çocukluk döneminde bakım ihtiyacının yüksek olduğu döneme odaklanarak, evlat edinme ve koruyucu ailelik süreçlerinde sosyal politika araçlarının kapsamını genişletiyor.

Bakanlığın çerçevesi, demografik eğilimlerle bağlantılı bir nüfus politikası hedefi taşıyor. Açıklamada, Türkiye’nin hızla yaşlanan nüfus yapısına karşı doğurganlık oranlarını artırma çabalarına vurgu yapıldı. Doğurganlık hızındaki düşüşün, önümüzdeki beş yıl içinde ilkokul çağındaki çocuk sayısını 900 bin azaltabileceği öngörüsü, eğitim altyapısı planlamasından işgücü arzına kadar uzanan bir etki alanına işaret ediyor.

Kanun teklifinin yasalaşması halinde, uygulamanın kapsamı ve geçiş hükümleri kritik olacak. Ek maddenin hedefi, yürürlük öncesi dönemde doğum yapan ve ekonomik ya da kurumsal nedenlerle erken işe dönen annelerin, yeni haklardan geriye dönük biçimde yararlanabilmesini sağlamak. Bu yaklaşım, sosyal politika tasarımında “kazanılmış hak” tartışmalarını ve işveren-çalışan ilişkilerinde izin kullanımının nasıl planlanacağını gündeme taşıyabilir.

Olası Etkiler

Ülke Etkisi: Düzenleme, demografik hedeflerle sosyal politika araçlarını daha sıkı bağlayabilir ve aile politikalarında yeni bir standart oluşturabilir. Geçiş maddesi, yürürlük öncesi doğum yapanların haklarının nasıl tanımlanacağı üzerinden idari uygulamayı etkileyebilir.

Sektör Etkisi: İşverenler, daha uzun izin süreleri nedeniyle ikame istihdam, vardiya planı ve maliyet yönetimi süreçlerini yeniden kurgulayabilir. İnsan kaynakları politikalarında ebeveynlik izinleri, işe dönüş programları ve esnek çalışma tartışmaları daha görünür hale gelebilir.

Piyasa Etkisi: İşgücü arzı ve ücret maliyetleri kanalıyla bazı sektörlerde kısa vadeli operasyonel planlama ihtiyacı artabilir. Kamu maliyesi tarafında izinlerin finansman modeli ve sosyal güvenlik yükleri, beklentiler üzerinden fiyatlamalara yansıyabilir.