Avrupa'da gelir eşitsizliği: Uçurum 3.5 katı aştı

Avrupa Birliği’nin 2025 öncü verileri, üye ülkeler arasında kişi başına refah farkının kapanmadığını gösteriyor. Satın alma gücü standardı (PPS) ile hesaplanan endekste AB ortalaması 100 kabul ediliyor. Bu ölçüm, ülkeler arasındaki fiyat farklarını arındırdığı için nominal gelirden çok günlük alım gücüne yakın bir karşılaştırma sunuyor.

Tablonun tepesinde Lüksemburg var. Lüksemburg 239 endeks puanına çıkarken, listenin en altındaki Bulgaristan ve Yunanistan 68 puanda kalıyor. Böylece en yüksek ve en düşük ülke arasında yaklaşık 3,5 katlık bir fark oluşuyor. Bu fark, AB’nin uzun süredir hedeflediği ekonomik yakınsama iddiası açısından kurumsal güvenilirlik ve politika koordinasyonu tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor.

AB ortalamasının üstündeki ülkeler ağırlıkla Batı ve Kuzey Avrupa’da toplanıyor. Lüksemburg’u 237 puanla İrlanda izliyor; Hollanda 134, Danimarka 127, Avusturya 117 seviyesinde. Almanya ve Belçika 115 puanla ortalamanın üstünde kalırken, İsveç ve Malta 110 puanda yer alıyor. Bu dağılım, tek pazar ve ortak para birimi gibi entegrasyon araçlarına rağmen refahın coğrafi olarak kümelendiğini gösteriyor.

Birliğin en büyük dört ekonomisi arasında da belirgin ayrışma var. Almanya 115 ile ortalamanın üstünde kalan tek “büyük” ekonomi. Fransa 98 ile ortalamaya yakın seyrederken, İtalya 96 ve İspanya 92 ile ortalamanın altında kalıyor. Bu farklar, AB içinde mali kurallar, rekabetçilik ve yatırım öncelikleri tartışmalarında ortak zemini zorlaştırabilecek bir arka plan oluşturuyor.

Veriler, 27 üye ülkeden sadece 10’unun kişi başına gelirde AB ortalamasını aştığını gösteriyor. Bu 10 ülke, AB nüfusunun yaklaşık %34’ünü temsil ediyor. Sonuç olarak her üç AB vatandaşından yalnızca biri, ortalamanın üstünde gelire sahip bir ülkede yaşıyor. Bu tablo, sosyal uyum politikaları, bütçe transferleri ve işgücü hareketliliği gibi başlıklarda siyasi baskıyı artırabilecek bir dağılıma işaret ediyor.

Alt sıralarda Doğu Avrupa ülkeleri yoğunlaşıyor. Letonya %71, Slovakya %75, Macaristan %76 ve Hırvatistan %78 ile AB ortalamasının %20’den fazla altında kalıyor; Bulgaristan ve Yunanistan %68 ile en düşük grupta. Bu görünüm, Doğu-Batı eksenli ekonomik bölünmenin sürdüğünü teyit ediyor.

Eurostat, zirvedeki iki ülkenin verilerinin yapısal nedenlerle şişebildiğine dikkat çekiyor. Lüksemburg’da sınır ötesi çalışanların üretime katkısı yüksek, ancak bu çalışanlar nüfusa dahil edilmediği için kişi başına göstergeler yukarı çekiliyor. İrlanda’da ise çok uluslu şirketlerin yoğunluğu ve fikri mülkiyet gelirleri, kişi başına ölçümlerde istisnai bir seviye yaratabiliyor.

AB aday ülkelerinde refah seviyesi AB ortalamasının belirgin biçimde altında kalıyor. 2024 verilerine göre Türkiye %72 ile AB üyelerinin gerisinde, ancak Karadağ (%53), Sırbistan (%52), Arnavutluk (%42) ve Bosna-Hersek’in (%35) üzerinde. AB dışındaki EFTA ülkeleri ise üst bantta yer alıyor; Norveç %160, İsviçre %151 seviyesinde. Bu karşılaştırma, genişleme ve komşuluk politikalarında “yakınsama hızı” tartışmalarının veri temelli bir zemine oturduğunu gösteriyor.

Ülke Etkisi: AB içinde refah farkının sürmesi, uyum fonları, bütçe kuralları ve sosyal politika tartışmalarında siyasi gerilimi artırabilir. Büyük ekonomiler arasındaki ayrışma, ortak politika tasarımında uzlaşma maliyetini yükseltebilir.

Sektör Etkisi: Gelir farkları, işgücü hareketliliğini ve ücret baskılarını ülkeler arasında farklılaştırabilir; bu da üretim yeri seçimi ve tedarik zinciri planlamasını etkileyebilir. Çok uluslu şirket yoğunluğu olan ülkelerde ölçümlerin yapısal olarak sapması, vergi ve istatistik metodolojisi tartışmalarını canlı tutabilir.

Piyasa Etkisi: Yakınsama hızına dair algı, ülke risk primleri ve kamu maliyesi beklentileri üzerinden tahvil piyasalarına yansıyabilir. Bölgesel büyüme farkları, bankacılık varlık kalitesi ve kredi talebi kanalıyla finansal koşulları ülkeden ülkeye ayrıştırabilir.