Adli süreçteki çocuk teklifi Meclis’te bugün tartışılıyor

Adli süreçteki çocuk teklifi, çocuk adaletinde ceza sınırları ve aile yükümlülüklerini değiştiren 18 maddelik paketle Meclis’e geldi.

AK Parti tarafından hazırlanan Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Başkanlığı’na sunuldu. AK Parti Grup Başkanvekili Leyla Şahin Usta, Meclis’te yaptığı basın toplantısında düzenlemenin kapsamını anlattı.

18 maddelik ceza paketi

Teklif, 7 ayrı kanunda değişiklik öngörüyor ve çocuk ceza adaleti alanındaki bazı temel kavramları yeniden tanımlıyor. Metinde bugüne kadar kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” ibaresi getiriliyor.

Düzenlemenin ceza boyutu, özellikle 15-18 yaş grubuna ilişkin hükümlerle öne çıkıyor. Teklife göre hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırılacak; hakim, fiilin niteliğini dikkate alarak bu yaş grubundaki çocuklar için müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedebilecek.

Türk Ceza Kanunu’ndaki tekerrür hükümlerinde de yaş eşiği aşağı çekiliyor. Mevcut anlatıma göre bu sınır 18’den 15’e indirilecek ve böylece daha önce işlenen suçların sonraki yargılamalara etkisi 15 yaşından itibaren uygulanabilecek.

Aile yükümlülüğü genişliyor

Teklif yalnızca çocuklara uygulanacak yaptırımları değil, ailelerin hukuki sorumluluklarını da değiştiriyor. Türk Ceza Kanunu’nda yer alan “Aile Hukukundan Kaynaklanan Yükümlülüğün İhlali” suçunda cezanın alt ve üst sınırlarının yükseltilmesi planlanıyor.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada düzenlemenin ağır suçlar karşısında hakime daha geniş değerlendirme alanı verdiğini belirtti. Gürlek, “Amacımız; çocuğu koruyan, suçu önleyen, suç örgütlerinin çocukları istismar etmesine engel olan, ailelerin sorumluluğunu güçlendiren; ağır suçlar karşısında ise kamu vicdanını ve mağdur haklarını gözeten etkili bir adalet sistemi tesis etmektir” dedi.

Bu çerçeve, iktidarın teklifini hem çocukların korunması hem de mağdur hakları üzerinden kurduğunu gösteriyor. Ancak metnin hangi suç tiplerinde, hangi ölçütlerle ve hangi dosyalarda daha ağır cezalara dönüşeceği Meclis görüşmelerinde netleşecek.

Muhalefetin ölçüt itirazı

AK Parti Grup Başkanvekili Leyla Şahin Usta ve beraberindeki heyet, teklifin sunulmasının ardından CHP Grup Başkanlığı’nı ziyaret etti. CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, suça sürüklenen çocuklarla ilgili komisyon raporu Genel Kurul’da ele alınmadan teklif hazırlanmasını eleştirdi.

Emir, metni infaz ağırlıklı ve ceza artışını merkeze alan bir düzenleme olarak niteledi. CHP’li Emir, “Önleyicilik yok. Destekleyicilik yok. Çocukları suça iten sebepleri ortadan kaldıracak tedbirler neredeyse hiç yok” sözleriyle teklifin sosyal politika ayağının zayıf olduğunu savundu.

Hakimlere tanınacak geniş takdir yetkisi de muhalefetin itiraz başlıkları arasında yer aldı. Emir, bu alanın objektif, ölçülebilir ve denetlenebilir kriterlere bağlanması gerektiğini ifade etti.

DEM Parti ise düzenlemeye daha sert bir hukuki eleştiri yöneltti. Parti açıklamasında, teklifin geniş ve “keyfi” takdir yetkisi doğuracağını belirterek, “Çocuğu yetişkinlerden tamamen ayrı tutan Pekin Kuralları uyarınca, çocukların yetişkinlerle benzer yöntemlerle yargılanmasının önünü açan bu maddeyi kesinlikle reddediyoruz” dedi.

Meclis süreci belirleyici olacak

Teklif komisyonda mevcut haliyle korunursa, çocuk mahkemelerinde ceza tayini ve tekerrür uygulaması daha sert bir çerçeveye oturabilir. Bu durumda yargı pratiğinde hakim kararlarının gerekçelendirilmesi, özellikle 15-18 yaş aralığındaki dosyalarda daha yakından izlenecek.

Metin komisyonda değiştirilirse, tartışmanın ağırlığı ceza artışından ölçütlerin nasıl yazılacağına ve önleyici mekanizmaların eklenip eklenmeyeceğine kayabilir. Böyle bir değişiklik, çocuk koruma sistemi ile ceza yargılaması arasındaki dengeyi yeniden kurma arayışı olarak okunacaktır.

Önümüzdeki aşamada komisyon takvimi, muhalefetin değişiklik önergeleri ve bakanlığın gerekçeleri belirleyici olacak. Açık kalan ana soru, teklifin çocukları koruma iddiası ile ağır suçlarda daha sert yaptırım hedefini hangi somut ölçütlerle bağdaştıracağı.