Zeugma'nın Simgesi Çingene Kızı Mozaiğinin Eksik Parçası Türkiye'ye Döndü

ABD'de tespit edilerek iadesi sağlanan Zeugma kökenli 13'üncü mozaik paneli, Türkiye'ye getirilerek Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi'ndeki tarihi kompozisyondaki eksik yerine yerleştirildi. Kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak bilinen ve Türkiye'nin dünyaca ünlü kültürel simgelerinden biri olan esere ait son parça, uluslararası müzayede takibi ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile yürütülen diplomatik süreçlerin ardından anavatanına döndü.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un aktardığı detaylara göre, milattan sonra ikinci ve üçüncü yüzyıllara tarihlenen bu büyük mozaik kompozisyonu, 1960'lı yıllarda bölgede gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda parçalanarak yasa dışı yollarla yurt dışına kaçırılmıştı. Eserin büyük bir kısmını oluşturan 12 panel, 2018 yılında ABD'deki Bovling Griin Eyalet Üniversitesi'nden uzun diplomatik girişimler sonucu teslim alınarak Zeugma Mozaik Müzesi'nde ziyarete açılmıştı.

Teslim alınan 13'üncü parça, eserin görsel ve tarihi bütünlüğünü yeniden sağladı.

Panelin Zeugma kökenli olduğunun kanıtlanması süreci

Panelin Zeugma kökenli olduğunun kanıtlanması süreci, uluslararası akademik iş birliği sayesinde başarıya ulaştı. Grenoble Alp Üniversitesi'nden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda, söz konusu eserin Çingene Kızı kompozisyonuna ait eksik bir panel olduğu tespit edildi. Bilimsel raporların tamamlanmasının ardından, eserin yeniden satışa sunulduğu uluslararası müzayedeyle hukuki süreç başlatıldı.

ABD İle Güvenlik Soruşturmaları ve Diplomatik Temaslar

Eserin iade mücadelesi, uluslararası müzayede şirketlerinin envanterlerinin taranması ve sanat piyasasının denetlenmesiyle hız kazandı. Tarihî eserin satışa çıkarıldığının saptanması üzerine Türkiye gecikmeksizin devreye girdi ve ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile ortak çalışma yürüterek sürecin iade ile sonuçlanmasını sağladı.

Bu süreçte, 2021 yılında iki ülke arasında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı'nın hukuki zemini belirleyici oldu. Karşılıklı güvene dayanan bu anlaşmanın kısa süre önce yeni bir beş yıllık dönem için uzatılması, tarihi eser kaçakçılığıyla mücadele alanındaki iş birliğinin güçlenerek devam ettiğinin göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Uluslararası Hukuk Emsalleri ve Yeni İade Beklentileri

New York Manhattan Bölge Savcılığı ile 2021 yılından

Kurumlar arası yürütülen ve uluslararası düzeyde emsal teşkil eden diplomatik soruşturmalar, Anadolu'nun farklı bölgelerinden koparılan antik değerlerin geri dönüş yolunu açıyor. New York Manhattan Bölge Savcılığı ile 2021 yılından bugüne süren koordineli eylemler sayesinde, Boubon Antik Kenti kökenli Lucius Verus ve Septimius Severus heykelleri tarihi topraklarına kavuşmuş, 65 yıl boyunca izi sürülen Marcus Aurelius heykeli de bu ağ sayesinde ülkeye geri getirilmişti.

Doğu ile Batı kültürlerini harmanlayan önemli bir Roma kenti olan Zeugma'ya ait paha biçilmez mirasın bütünleşmesi süreci, kaçakçılığa karşı yürütülen küresel veri takibiyle ivme kazandı. Kültür varlıklarının korunması için çalışan birimler, Anadolu kökenli eserlerin uluslararası piyasalarda izinin sürülmesine yönelik incelemelerin kesintisiz devam edeceğini ve gelecek dönemde yeni iadelerin beklendiğini işaret ediyor.