15 Temmuz darbe girişiminden sonra Türkiye'de neler değişti

15 Temmuz sonrası Türkiye’de devlet, hukuk ve dış politika on yılda yeniden şekillendi; etkiler kurumlar ve ekonomi üzerinde sürüyor.

2016’daki darbe girişimi, yalnızca başarısız bir askerî kalkışma olarak kalmadı. Ardından gelen idari, hukuki ve diplomatik kararlar, Türkiye’nin yönetim modelinden güvenlik bürokrasisine kadar geniş bir alanı dönüştürdü.

OHAL kararnameleri devleti dönüştürdü

Darbe girişiminin ardından iki yıl süren Olağanüstü Hal yönetimi devreye alındı. Bu dönemde çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler, kamu kurumlarının personel yapısını ve işleyişini baştan düzenledi.

Süreçte 150 binden fazla kamu çalışanı görevinden uzaklaştırıldı. Yaklaşık 130 bin kişi hakkında adli süreç başlatılırken, on binlerce kişi tutuklandı.

FETÖ ile mücadele başlığı altında Türk Silahlı Kuvvetleri, emniyet teşkilatı, yargı ve eğitim kurumlarında geniş çaplı tasfiyeler yapıldı. Bu adımlar, kamu yönetiminde liyakat, güvenlik soruşturması ve yargısal denetim tartışmalarını kalıcı bir başlığa dönüştürdü.

Güvenlik mimarisi yeniden çizildi

Kurumsal değişimin en görünür alanlarından biri askerî eğitim ve güvenlik zinciri oldu. Askerî liseler kapatıldı, harp okulları Milli Savunma Üniversitesi bünyesinde yeniden yapılandırıldı.

Jandarma ve Sahil Güvenlik komutanlıkları İçişleri Bakanlığı’na bağlandı. Genelkurmay Başkanlığı ile kuvvet komutanlıklarının konumu yeniden tarif edilirken, istihbarat ve güvenlik birimlerinin merkezî yapı içindeki ağırlığı arttı.

Bu dönüşümün siyasi çerçevesini 2017 anayasa referandumu oluşturdu. Referandumla kabul edilen Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi, yürütme yetkisini Cumhurbaşkanı’nda topladı ve parlamenter dönem sona erdi.

Yeni model, karar alma süreçlerini hızlandırma hedefiyle savunuldu. Buna karşılık kuvvetler ayrılığı, Meclis denetimi ve kurumlar arası denge konusunda tartışmalar Türkiye siyasetinin ana eksenlerinden biri haline geldi.

Dış politika savunmaya bağlandı

Darbe girişiminin dış politika ayağında en sert başlıklardan biri ABD ile yaşandı. Ankara’nın Fethullah Gülen’in iadesine ilişkin talepleri karşılanmadı ve iki ülke arasındaki güven sorunu derinleşti.

Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alması, NATO içindeki ayrışmayı daha görünür hale getirdi. Bu kararın ardından Türkiye F-35 savaş uçağı programının dışına çıkarıldı ve ABD’nin CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı.

Bu gerilimler, Ankara’nın savunma sanayiinde yerlileşme politikasını hızlandırdı. İHA, SİHA ve millî savunma projeleri, yalnızca askerî kapasite değil, dış politika manevra alanı açısından da merkezi bir araç olarak öne çıktı.

Ekonomide ise OHAL uygulamaları ve hukuk güvenliği tartışmaları yatırım ortamına ilişkin soru işaretlerini artırdı. Avrupa Birliği ile üyelik süreci siyaseten donarken, Türkiye’nin Batı kurumlarıyla ilişkisi daha işlem bazlı ve gerilimli bir zemine kaydı.

Toplumsal hafızada 15 Temmuz, devletin resmî takviminde ayrı bir yere yerleşti. Hükümet, günü “Demokrasi ve Millî Birlik Günü” ilan ederek her yıl törenler ve anmalarla kamusal anlatının parçası haline getirdi.

Önümüzdeki dönemde iki ana yol belirleyici olabilir. Hukuk güvenliği ve kurumsal öngörülebilirlik güçlenirse, küresel sermaye açısından Türkiye riski daha okunabilir hale gelir; kamu kurumlarında normalleşme artar ve savunma dışı sektörler daha dengeli yatırım çekebilir.

Güvenlik öncelikli yönetim çizgisi baskın kalırsa, makro görünümde dış finansmana erişim ve risk primi tartışmaları sürebilir. Devlet kurumları merkezî karar alma modeliyle çalışmayı sürdürebilir, savunma sanayii ise stratejik destek sayesinde büyürken Batı ile teknoloji erişimi konusunda sınırlamalarla karşılaşabilir.