Ahmet Ümit'ten İran'a tepki: Ne demeliyim şimdi ben bu durumda?

Ahmet Ümit, 1996 tarihli Sis ve Gece romanının İran’da Karga adıyla izinsiz diziye uyarlandığını söyledi. Paylaşım telif tartışması başlattı.

Ümit’in X hesabında yayımladığı görüntülere göre Karga adlı yapımın yönetmenliğini Muhammed Hüseyin Mehdeviyan üstlendi. Yazar, romanının ekran uyarlaması için kendisine başvurulmadığını ve herhangi bir izin vermediğini belirtti.

Karga paylaşımı itirazı büyüttü

Ümit, diziden olduğunu söylediği bazı sahneleri takipçileriyle paylaşarak iddiasını doğrudan kendi hesabından duyurdu. Açıklama, iddianın tek kaynağının yazarın beyanı olduğu bir aşamada kamuoyuna yansıdı.

"Bu da başıma geldi. İran'da Sis ve Gece romanım, bana sorulmadan, izin alınmadan, yönetmen Muhammed Hüseyin Mehdeviyan tarafından Karga adında dizi film yapılmış. Ne demeliyim şimdi ben bu durumda?"

Ahmet Ümit, X hesabındaki paylaşımında bu ifadeleri kullandı.

Yazarın açıklaması, edebi eserlerin sınır ötesi uyarlamalarında telif izninin nasıl takip edildiğine ilişkin tartışmayı yeniden görünür kıldı. Paylaşımın ardından okurlar ve edebiyat çevresinden bazı isimler Ümit’e destek veren mesajlar yayımladı.

1996 romanının eski izi

Sis ve Gece, Ahmet Ümit’in kariyerinde geniş okur kitlesine ulaşan erken dönem romanları arasında yer alıyor. İlk kez 1996’da yayımlanan eser, bir istihbarat görevlisinin gerilim, kuşku ve kişisel çatışmalarla örülü dünyasına odaklanıyor.

Roman daha önce Türkiye’de de sinemaya aktarılmıştı. 2007’de gösterime giren film uyarlamasında Uğur Polat, Selma Ergeç ve Tülay Günal gibi oyuncular rol aldı.

Bu geçmiş, yeni iddiayı yalnızca bir kitap tartışması olmaktan çıkarıyor. Aynı eserin daha önce yerel bir uyarlamasının yapılmış olması, ekran haklarının yazar, yayıncı ve yapımcı taraflar için ayrı bir başlık olarak ele alınması gerektiğini hatırlatıyor.

Telif iddiası sınır aştı

Ümit’in açıklamasının merkezinde, romanın başka bir ülkede prodüksiyon haline getirilirken kendisine danışılmadığı iddiası bulunuyor. İran’daki yapımcı tarafın veya yönetmen Muhammed Hüseyin Mehdeviyan’ın bu iddiaya yanıt verip vermediğine dair kaynak metinde doğrulanabilir bir açıklama yer almadı.

Hukuki bir başvuru yapılıp yapılmayacağı da henüz açıklanmış değil. Bu nedenle süreç, şimdilik yazarın kamuoyuna taşıdığı telif ihlali iddiası ve Karga dizisinin Sis ve Gece ile ilişkisi üzerinden izleniyor.

Eğer Ümit resmi başvuru yoluna giderse, uyuşmazlık yazar açısından ekran haklarının tanınması ve olası tazminat talebi ekseninde ilerleyebilir. Karga yapımı için bu yol, yayının sürmesi, durdurulması veya lisans görüşmelerine dönmesi gibi sonuçlar doğurabilir.

Eğer taraflar bir lisans anlaşmasına yönelirse, gerilim hukuki dosyaya dönüşmeden ticari bir zeminde çözülebilir. Böyle bir sonuç, yayıncılık ve yapım sektöründe özellikle çeviri, uyarlama ve uluslararası dağıtım haklarının sözleşmelerde daha açık yazılması yönünde baskı yaratır.

Daha geniş ölçekte mesele, Türkçe edebiyat eserlerinin farklı pazarlarda nasıl korunduğu sorusuna bağlanıyor. Telif haklarının sınır aşan takibi netleşmedikçe, yazarlar için görünürlük artarken gelir ve kontrol mekanizmaları aynı hızda işlemeyebilir.